Opinie Bewaar

Van Cruijff tot Saigon, niets zo gevoelig als een naam

Het Stadionplein heet vanaf 1 juni het Johan Cruijffplein
Het Stadionplein heet vanaf 1 juni het Johan Cruijffplein © Eva Plevier

In de rubriek 'om de wereld in 800 woorden' één kwestie, twee visies: de Amsterdamse blik en een mondiale kijk op de actualiteit. Door Max Pam en Paul Brill. Deze week: what's in a name.

Pam

Woorden kunnen niet doden, maar ze zijn wel uitstekende hulpmiddelen om je kwaad mee te maken. Sommige woorden zijn namen voor bestaande dingen, maar daar zijn we niet altijd blij mee. "What's in a name?" zei Juliet tegen Romeo, "that which we call a rose by any other name would smell as sweet." Waarmee zij bedoelde dat als Romeo anders had geheten - van een andere familie was geweest - de geliefden wel hadden kunnen trouwen.

Van sommige namen willen wij af. Tuberculose werd tbc en later zelfs tb. Ook van straatnamen willen we soms af. Zo besloot de Amsterdamse gemeenteraad in 1956 om de Stalinlaan te veranderen in de Vrijheids-laan, dit naar aanleiding van de Sovjetinval in Hongarije. En nu zijn de buurtbewoners rond het Stadionplein boos over de plannen van de ­gemeente om hun plein naar Johan Cruijff te noemen.

Wie heeft gelijk?

Cruijffplein getuigt van een groot gebrek aan historisch besef

Johan Cruijff was een groot voetballer, maar dat betekent niet dat je overal zijn naam op hoeft te plakken. Wij zouden vreemd opkijken als het Rijksmuseum morgen het Johan Cruijff Museum zou heten. De naamsverandering was een plannetje van wijlen burgemeester Van der Laan, een echte Ajaxfan. Helaas heeft hij, eigengereid als hij was, de buurtbewoners rond het stadion niet bij zijn plannetje betrokken.

Bovendien is Ajax nooit de bewoner van het Olympisch Stadion geweest. Daar speelden Blauw-Wit, DWS en FC Amsterdam. Mijn oom Jacob woonde op het Stadionplein en als wij naar een thuiswedstrijd van Blauw-Wit gingen, zongen wij: "Ons ideaal, dat is Blauw-Wit/ dat is de club waar pit in zit/ de club van het Stadion/ kwam zag en overwon!"

Als je dan toch een naamsverandering wilt, noem het dan naar de legen­darische midvoor van Blauw-Wit: het Piet Koekebakkerplein.

De naamsverandering getuigt van een groot gebrek aan historisch besef. Het plein is vernoemd naar het Holland Stadion, dat werd gesloopt voor het Olympisch Stadion. De ­architect van het eerste stadion was Harry Elte, een van de beste leerlingen van Berlage, die als Jood is weggevoerd en in concentratiekamp Theresienstadt is omgebracht.

Kortom, de buurtbewoners hebben gelijk. Er zijn vele plekken in de stad waar een eerbetoon aan Cruijff meer op zijn plaats is. In Betondorp bijvoorbeeld, of in de buurt waar ooit De Meer heeft gestaan, het stadion waar Ajax oorspronkelijk speelde. En als dat niet kan, zet dan een obelisk met de beeltenis van Cruijff in de tuin van de burgemeesterswoning aan de ­Herengracht.

Max Pam

Brill

Een vriend was net in Vietnam geweest en ik vroeg hem: "Hoe vond je Ho Chi Minhstad?" Hij lachte meewarig en antwoordde: "Die naam wordt zelden gebruikt. Bijna iedereen zegt gewoon Saigon."

Hoe lang is het geleden dat de machthebbers van Vietnam, toen nog zeer streng in de communistische leer, decreteerden dat het zojuist veroverde Saigon voortaan de naam van de revolutionaire voorvechter van de Vietnamese eenheidsstaat zou dragen? Ruim veertig jaar. Maar de inwoners van Vietnams grootste stad - waar Ho Chi Minh trouwens nooit in hoog aanzien stond - willen de nieuwe naam maar niet in hun hart sluiten.

Ook al lijken ze op een bepaald moment voor de hand te liggen of zijn ze nog zo goed bedoeld, naamsveranderingen stuiten vaak op taaie weerstand. Je ziet het ook bij kleinere ­gevallen. In 1998 tekende de Democratische president Clinton een wet die bepaalde dat National Airport in Washington DC voortaan de naam van Ronald Reagan zou dragen.

Ho Chi Minhstad? Iedereen zegt gewoon Saigon

Een aardige geste naar een Republikeinse voorganger. Maar als je anno 2018 in de Amerikaanse hoofdstad in een taxi Ronald Reagan Airport als bestemming opgeeft, is de kans groot dat de chauffeur aan de centrale zal doorgeven dat hij richting ­National gaat.

Natuurlijk worden niet alle naamsveranderingen betwist. Weinig Amsterdammers zullen terugverlangen naar de Stalinlaan (thans Vrijheids-laan), zoals er in Rusland gelukkig te weinig animo is om Volgograd weer te veranderen in Stalingrad, al is er door de plaatselijke communistische partij jarenlang voor geijverd.

Niemand zal het in zijn hoofd halen om Zimbabwe weer Rhodesië te noemen, al moet je niet de blanke én zwarte Zimbabwanen de kost willen geven die vinden dat ze in Rhodesië per ­saldo beter af waren.

En dan is er nog de categorie versluierende namen, die alleen voor een handjevol diplomaten betekenis hebben. In 1992 sloten Israël en de Palestijnen de welbekende akkoorden van Oslo, waarvan de eerste de raadselachtige naam Early Empowerment Agreement kreeg. Heeft natuurlijk nooit beklijfd.

Afgelopen dinsdag liet president Trump weten dat het nucleaire akkoord met Iran voor de VS heeft afgedaan. Een forse aderlating voor de ­internationale controle op het doen en laten van Iran. Maar wat niet gemist zal worden is de nietszeggende naam van het akkoord: Joint Comprehensive Plan of Action.

Waarmee ik niet wil pleiten voor bloemrijke opschriften. Want voor je het weet komt een Korea-akkoord te boek te staan als 'Prachtig Geschenk van de Geniale Leiders Donald J. Trump en Kim Jong-un'.

Paul Brill