Opinie Bewaar

Ook schoften kunnen prachtig werk maken

Theodor Holman
Theodor Holman © Wolff

Een held sterft een keer. Maar als een held twee keer sterft, is er sprake van een groot drama. Dat is het geval bij de dichter Lucebert.

In de oorlog blijkt hij nazi- en antisemitische sympathieën te hebben gehad. Zo onthult Wim Hazeu in zijn biografie Lucebert. Het boek ligt op mijn bureau en ik weet niet of ik wil lezen wat ik te lezen ga krijgen. Het nieuws doet me nu al pijn en verdriet.

Zijn er excuses?

Ach, hoe oud was hij? Achttien, negentien? Jongeren hebben altijd behoefte aan een ideaal; 't maakt ze, denk ik wel eens, niet uit welk. Ze kunnen met elk ideaal gelukkig worden. Wat kon Lucebert op die leeftijd precies weten?

Steeds vaker kom ik tot de ontdekking dat het innemen van 'het goede standpunt' meer wordt beïnvloed door toeval - een vrouw, een leraar, je vrienden, je ouders, je omgeving, je sociale omstandigheden - dan met een heldere en intelligente manier van denken.

Beïnvloedt het mijn kijk op zijn werk? Nee, al zal ik sommige regels misschien anders interpreteren, maar die ben ik nog niet tegengekomen. Dat doet niets af aan de grootsheid van zijn poëzie. Ook schoften kunnen prachtig werk maken.

Zeker is dat hij in een bepaalde periode een schoft is geweest en daarvan is de tragiek dat hij weliswaar erkenning kan behouden voor zijn werk, maar nooit meer voor zijn ­karakter.

Waardering wast een beroerd verleden niet weg. Integendeel

Lucebert moet altijd hebben geleefd met een schuldgevoel dat steeds groter werd, en alle lof die hij kreeg toegezwaaid, maakte die schuld alleen maar groter. Waardering wast een beroerd verleden niet weg. Integendeel. Waarom heeft hij niet meteen schoon schip gemaakt na de oorlog?

Kent u de dichter Martien Beversluis of de schrijver Albert Kuyle, 'de Hemingway van Nederland'? Ze mochten na de Tweede Wereldoorlog vanwege hun nazisympathieën enige tijd niet meer worden gepubliceerd. Ik kan me voorstellen dat Lucebert, wiens talent over de randen klotste, daarin geen zin had. En dan maar hopen dat verzwijgen 'vergeten' wordt.

Hoe fout hij misschien ook was, ik voel ook medelijden. Elke mededeling over de verderfelijkheid van het nazisme moet hem hebben geraakt; het typeerde zijn eigen verderfelijkheid.

Moeten we Luceberts werk, zoals ik de biograaf heb horen zeggen, dan misschien zien als wraak op zijn verleden?

Wraak heeft de vervelende eigenschap dat het een orgasme veroorzaakt dat niet tot bevrediging leidt.

Ik ga nu lezen.

Theodor Holman (1953) is columnist, schrijver, televisie- en radiomaker. Elke dag, uitgezonderd zondag, lees je hier zijn column. Lees al zijn columns terug in het archief

t.holman@parool.nl