Opinie Bewaar

Nu 'moet' ik ook. Uit een ingewikkeld schuldgevoel

Theodor Holman
Theodor Holman © Wolff

Vandaag is de Indië-herdenking. Ik ga daar altijd heen - ook om familie te zien, voorzover ik ze het afgelopen jaar niet in een kist heb zien liggen.

Waar er aan de ene kant familie bijkomt, dunt hij onherroepelijk aan de andere kant uit.

Herdenken vind ik belangrijk.

Vroeger niet. Omdat ik het niet begreep. Waarom wilde mijn moeder welbewust die wond openrijten en haar trauma herbeleven? Want zo zag ik het. Moeder leed aan een kampsyndroom en steevast kreeg ze een aanval van paniek en meedogenloze nachtmerries in de dagen en nachten rondom de herdenking.

Ik herinner me het geluid van het medicijnendoosje waar ze haar valiumtabletten los in bewaarde en dat altijd in de zak van haar jas zat. Als ze naar buiten ging controleerde ze door even te rammelen of ze het doosje bij zich had, voor het geval dat...

"Ga er toch niet heen, mam..."

"Jawel, moet!"

Ik ga naar de herdenking om geheugenverlies tegen te gaan

Het zal wel, dacht ik. Maar nu 'moet' ik ook. Uit een ingewikkeld schuldgevoel, waar mijn moeder misschien even­eens last van had.

Mijn ouders hadden het verdringen tot kunst verheven, want anders zat je maar in je geest oorlog te voeren.

Na de oorlog in je geest oorlog voeren is niet het denken aan een reeks heldendaden, zelfs al stond je aan de goede kant. Integendeel. Je moest de duistere zaken die je had gezien en meegemaakt, in overeenstemming brengen met je soms egocentrische en immorele gedachten die je destijds uit lijfsbehoud had.

Toen de Jappen mijn moeder voor straf haar eigen graf lieten graven waar zij en mijn zuster in zouden komen te liggen, moest ze toch bedenken op welke manier ze mijn zuster zou ombrengen en of ze dat zou doen.

En toen dat goddank niet doorging, waren er wellustige gedachten aan wraak die moesten worden weggewist. Zeker toen mijn moeder in de Bersiaptijd door de Japanners in het kamp moest worden beschermd omdat de nationalisten anders op haar jaagden.

Als mijn moeder herdacht, wist ze dat ze niet de enige was met zulke nachtmerries in haar geest.

Ik besef dat, en ga naar de herdenking om geheugen­verlies tegen te gaan.

We horen een toespraak aan die onze moraal bijslijpt, leggen bij het monument bloemen die het leven symboli­seren en staan even stil om de pijn in herinnering te ­brengen.

Theodor Holman (1953) is columnist, schrijver, televisie- en radiomaker. Elke dag, uitgezonderd zondag, lees je hier zijn column. Lees al zijn columns terug in het archief.

Reageren? t.holman@parool.nl