Opinie Bewaar

Nieuw systeem van erfpacht: 'Geen tikkende tijdbom meer'

De huizen op de Egelantiersgracht staan op eigen grond. Ze werden gebouwd voor de ingoering van het erfpachtsysteem
De huizen op de Egelantiersgracht staan op eigen grond. Ze werden gebouwd voor de ingoering van het erfpachtsysteem © Floris Lok

Met het nieuwe systeem van erfpacht kiest het stadsbestuur voor zekerheid en transparantie voor Amsterdammers, betoogt Joris van Osselaer. Een historisch besluit.

Eind juni nam Amsterdamse gemeenteraad een historisch besluit voor een nieuw systeem van erfpacht, dat wonen op Amsterdamse erfpachtgrond eindelijk zeker en voorspelbaar maakt.

Het biedt Amsterdammers de keuze tussen een vast jaarlijks bedrag betalen voor het gebruik van de grond (canon) of de canon voor altijd ­afkopen.

Als laatste stad van Nederland neemt Amsterdam hiermee afscheid van het systeem van voortdurende erfpacht. Dit oude systeem zorgde ervoor dat Amsterdammers soms van de ene op de andere dag geen zestig euro per jaar aan canon moesten betalen, maar drieduizend.

Die onvoorspelbare kosten maken dat wonen op Amsterdamse erfpachtgrond kan voelen als wonen op een tikkende tijdbom.

Opportunisme
Afgelopen week gaven twee GroenLinksraadsleden aan dat zij de afschaffing van het oude erfpachtsysteem als symptoom van economisch opportunisme zien. De Amsterdamse PvdA-leider Marjolein Moorman had nog grotere woorden. Zij sprak van een 'treurige dag' voor Amsterdam en vond dat D66 en de SP zich 'moeten schamen' voor de afschaffing van dit erfpachtstelsel. De PvdA kan principieel niet instemmen met het nieuwe systeem, omdat de gemeente niet langer de volledige waardestijging van de grond incasseert. Met andere woorden: de PvdA stelt inkomsten voor de gemeente boven zekerheid voor bewoners. Een duidelijke keuze.

Met het nieuwe systeem van eeuwigdurende erfpacht kiest het stadsbestuur voor zekerheid en transparantie voor Amsterdammers. En nee, bij het nieuwe systeem draag je niet de waardestijging van de grond onder je huis aan de gemeente af. We gebruiken erfpacht niet meer als een vorm van belasting. Amsterdammers kunnen nu eenmalig een bedrag betalen; daarna ben je voor altijd van de canon verlost, net zoals wanneer je de grond koopt. Je kunt ook kiezen voor een vast bedrag per jaar dat alleen met de inflatie wordt verhoogd, in plaats van met de grote, onvoorspelbare sprongen van het oude systeem.

Naast onvoorspelbaarheid en intransparantie kent het oude systeem van afromen van grondwaardestijging meer nadelen. Het vaststellen van de waarde van de grond vraagt om een kunstmatige splitsing van de waarde van grond en wat erop is gebouwd. Hierin zit een ingebakken dispuut tussen de erfpachter en de gemeente. Daarnaast is het oneerlijk dat juist in de populairste wijken in Centrum en Zuid, waar de rijkste Amsterdammers wonen, de 'erfpachtbelasting' niet wordt geheven.

Rol van bewoners
Dit deel van de stad was al bebouwd voordat het erfpachtsysteem in de negentiende eeuw werd ingevoerd. Het is dus vooral de Amsterdamse middenklasse die wordt aangeslagen. Iets waar ook de PvdA en GroenLinks niet warm van zouden moeten worden. Tot slot gaat het opeisen van de volledige waardestijging van de grond door de gemeente voorbij aan de rol die bewoners spelen in het verhogen van de waarde van de grond waarop zij wonen. 

Een stad zonder voortdurende erfpacht betekent niet dat een stad arm moet zijn

D66 kiest er dus voor om erfpacht Amsterdammers te laten dienen, en niet in te richten als belastinginstrument. Dit betekent niet dat D66 kiest voor een stad met minder inkomsten. Mochten in de toekomst de inkomsten uit erfpacht dalen, dan zal D66 waar nodig belasting heffen, maar wel op een eerlijkere en efficiëntere manier. Een stad zonder voortdurende erfpacht betekent niet dat een stad arm moet zijn.  Er zijn in Nederland heel veel steden zonder erfpacht, maar geen steden zonder bibliotheken, scholen en zorgvoorzieningen.

Winst
Het doel van het erfpachtsysteem was te voorkomen dat grote grondeigenaren bouwgrond opkochten zonder hierop te bouwen, puur en alleen om meer winst te behalen uit de steeds schaarser wordende bouwgrond. De vrees was dat 'enkelen zich verrijken op kosten der gemeenschap'.

Het nieuwe stelsel kent uitgebreide voorwaarden die deze speculatie door grote partijen ­tegengaan. Hiervoor is geen erfpachtstelsel meer nodig dat de waardestijging van de grond opeist voor de gemeente. Daarom kan de gemeente nu voor het eerst sinds meer dan honderd jaar grond uitgeven waar Amsterdammers echt veilig op kunnen wonen. Zonder onvoorspelbare woonkosten. Dat is pure winst voor de hele stad.