Opinie Bewaar

Machteloos Noord zinspeelt op noxit

'Honderd jaar later gaan in Amsterdam-Noord stemmen op om de klok terug te draaien'
'Honderd jaar later gaan in Amsterdam-Noord stemmen op om de klok terug te draaien' © Merel Corduwener

Noorderlingen willen weer het heft in hand nemen, schrijft John Jansen van Galen, nu centralisatie van de macht in de Stopera aanstaande is.

Over vier jaar is het een eeuw ­geleden dat de dorpen ten noorden van het IJ bij Amsterdam gevoegd werden. Deze ­arme kleine gemeenschappen konden de kosten niet opbrengen, die de watersnoodramp van 1916 meebracht, en vroegen ingelijfd te worden door de hoofdstad, die zich in 1921 over hen 'ontfermde', zoals het in de geschiedschrijving heet.

Nu, honderd jaar later, gaan in Noord stemmen op om de klok terug te draaien en het avontuur van een 'noxit' aan te gaan: afscheiding van Amsterdam!

Zeggenschap
Hoe heeft het zover kunnen komen? Het sentiment dat dit idee aanjaagt is niet anders dan wat de brexit en andere soortgelijke bewegingen op gang bracht: een diep gevoelde behoefte to take back control, om weer zeggenschap te krijgen over je omgeving en het heft in eigen hand te nemen.

In Amsterdam gebeurt echter precies het tegenovergestelde: door invoering van een nieuw bestuursstelsel waartoe de gemeente in februari besloot wordt Noorderlingen (inwoners van andere stadsdelen overigens ook) de laatste mogelijkheid ontnomen om mee te beslissen over toekomst, inrichting en vormgeving van hun stadsdeel.

Hun gekozen bestuur, dat 36 jaar met verve de belangen van het stadsdeel behartigde en verdedigde, wordt vervangen door stadsmanagers, door de Stopera benoemd.

In plaats van een verkozen raad die meebeslist komen adviescommissies, die weliswaar gekozen worden en over veel kunnen meepraten, maar (de naam zegt het) slechts vrijblijvend adviseren.

Draka, Albemarle en Oranjewerf
Hiermee is de angel uit de stadsdeeldemocratie gehaald. Hoe kunnen wij in Noord nog invloed uitoefenen op de bestemming van de terreinen van Draka, Albemarle en Oranjewerf, op de bebouwing van Elzenhagen-Zuid of de overlast van de NDSM-werf?

Dat kan voortaan alleen nog door druk uit te oefenen op de gemeenteraad die aan de overzijde van het IJ zetelt en veelal wel iets anders aan het hoofd heeft.
Het resultaat van deze bestuurlijke ingreep is centralisatie van de macht in de Stopera. Dat stemt ons machteloos en inspireert tot spelen met de gedachte aan een noxit.

O zeker, wij kennen de bezwaren tegen de oude stadsdeeldemocratie. Overal in Nederland probeert men nu de betrokkenheid, inspraak en medezeggenschap te verlossen uit de klauwen van de politieke partijen, waardoor elk ­besluit een speelbal wordt van partijpolitiek en coalitiebelangen.

Loting
Er wordt geëxperimenteerd met het recept van David van Reybrouck om afgevaardigden niet via door partijen beheerste verkiezingen aan te wijzen, maar door loting. Wel is dan de vraag of je degenen die worden ingeloot moet en kunt verplichten tot daadwerkelijke deel­name aan de democratie - anders dreigt immers overheersing door betweters, praatjes­makers en doctorandussen.

Burgers moeten zelf bepalen waarover ze willen meepraten en waarover ze bestuurders ter verantwoording roepen

In het Engelse stadje Frome, in Somerset, hadden ze dermate genoeg van partijgekonkel dat betrokken burgers zich aaneensloten tot Independents in Frome, teneinde voortaan in gemeenschappelijk overleg hun gezamenlijke ­belangen te behartigen. Het ongenoegen was zo groot dat de partij bij raadsverkiezingen een meerderheid won, de tevredenheid over deze flatpack democracy zo groot dat FiN vier jaar ­later alle raadszetels won.

In de verslaggeving over Nederlandse experimenten met andere vormen van volksvertegenwoordiging valt op dat bestuurders zich afvragen welke onderwerpen ze aan de nieuwe democratische organen zullen voorleggen.

Omgekeerde wereld
Dat is echter de omgekeerde wereld: burgers moeten zelf bepalen waarover ze willen meepraten en waarover ze bestuurders ter verantwoording roepen. Nu die mogelijkheid in Amsterdam op het niveau van de stadsdelen is afgeschaft, staan voor de burgers van Noord (en ­andere delen van de stad) twee wegen open:

1. Ze kunnen eerst proberen van de beoogde adviescommissies een effectief democratisch wapen te maken. Als, zoals in Frome, belangen­behartigers met draagvlak in de wijk in gezamenlijk overleg tot standpunten komen over de belangen van hun achterban en die eensgezind verdedigen, moet een bestuurder (die immers doorgaans herkozen wil worden) van goeden huize komen om zulke 'adviezen' te negeren en zijn zin door te drijven.

2. Mochten de adviescommissies echter krachteloos blijven, dan is er bij het eeuwfeest van de annexatie van Noord door Amsterdam in 2021 als alternatief (tevens stok achter de deur) de weg naar de uitgang: los van de Stopera!

Het lijkt ondenkbaar en gaat tegen schaal­vergroting en samenvoeging in, maar past in de wereldwijde beweging om burgers zeggenschap terug te geven. Armlastig is Noord allang niet meer, en groot genoeg (even groot als Leeuwarden, groter dan Gouda) om zichzelf te besturen.

Op 23/5 om 20.00 uur in de Buiksloterkerk leidt Chris Keulemans het debat: Noxit!? Of: hoe krijgen burgers van Noord hun macht terug?