Opinie Bewaar

Het bizarre geval van Khashoggi, die spoorloos verdween

Het bizarre geval van Khashoggi, die spoorloos verdween
© ANP

In de rubriek 'om de wereld in 800 woorden' één kwestie, twee visies: de Amsterdamse blik en een mondiale kijk op de actualiteit. Door Max Pam en Paul Brill. Deze week: Khashoggi.

Pam

Ze wisten op het Saoedische consulaat dat hij eraan kwam. Daarom konden ze alles nauwkeurig voorbereiden. Jamal Khashoggi, gehaat journalist in zijn geboorteland ­Saoedi-Arabië, kreeg in de Verenigde Staten te horen dat hij zijn trouwpapieren beter in Turkije kon ophalen. Daar was men beter toe­gerust om de benodigde formaliteiten te verrichten. En dus reisde Khashoggi naar Istanboel, alwaar hij het Saoedische consulaat binnenstapte.

Om er nooit meer uit te komen.

Al na een paar dagen lieten de Turkse autoriteiten weten dat Khashoggi in het consulaat was vermoord. Door vijftien ingevlogen huurmoordenaars aan stukken gezaagd en in een zwart busje weer afgevoerd. Het vliegtuigje stond nog klaar.

Hoe wisten de Turken zo snel dat Khashoggi was gedood? Vermoedelijk omdat zij het consulaat afluisteren, maar dat willen ze natuurlijk niet graag toegeven. Ook las ik dat Khashoggi een Apple-­horloge droeg. Zulke horloges kunnen allerlei ­lichaamsgegevens verzamelen en in de Cloud opslaan. Op die manier kun je nagaan of Khashoggi's hartslag plotseling is gestopt in het consulaat.

Vast en zeker krijgen wij daar binnenkort meer over te horen. De Turken en de Arabieren zijn van oudsher vijanden in etnische, religieuze en economische zaken. Dit conflict zal Erdogan helemaal uitmelken en vanuit het perspectief van de mensenrechten is dat natuurlijk helemaal terecht. Maar ja, Erdogan als de grote voorvechter van de humaniteit, dat blijft toch ongemakkelijk.

Helaas was Nederland tot dusver nogal zwijgzaam over Saoedi-Arabië

Erg benieuwd ben ik trouwens naar wat Sigrid Kaag gaat doen. Onlangs riep onze minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking op om niet stil te blijven bij groot onrecht in de wereld. Helaas was Nederland tot dusver nogal zwijgzaam over mensenrechtenschendingen bij onze Saoedische handelspartner.

Nog in 2015 werd Willem-Alexander voor een condoleancebezoek naar Riyad gestuurd. Voorzitter Hans de Boer van werkgeversvereniging VNO-NCW zei toen dat, als je de mensenrechten wilde aankaarten, je tenminste on speaking terms moest zijn.

Nou, dat heeft geholpen!

Wat Khashoggi qua bruutheid is overkomen grenst aan het ongelooflijke, maar in diplomatieke kringen komen dit soort uitwassen vaker voor. Ook in Nederland. Ik herinner maar eens aan de Chinese affaire van 1961, toen een Chinese spion op geheimzinnige wijze zwaargewond raakte bij de Chinese ambassade in Den Haag.

Hij werd naar het ziekenhuis vervoerd, maar even later stormden drie Chinese vechtersbazen de röntgen­afdeling op en ontvoerden de gewonde spion met brancard en al. De man zou een paar dagen ­later overlijden.

Maandenlang heeft de Nederlandse regering de Chinese ambassade laten omsingelen om het lijk en de schuldigen uitgeleverd te krijgen, maar ten slotte heeft men het er maar bij laten zitten. Erdogan daarentegen zal deze kluif niet zo makkelijk loslaten.

Max Pam

Brill

Langer geleden dan ik graag toegeef, was ik hoofdredacteur van het maandblad Student. Dankzij een collectief abonnement met de toenmalige studentenraden in alle universiteitssteden had het blad een oplage van meer dan honderdduizend exemplaren. Het werkelijke lezersaantal lag ongetwijfeld een stuk lager, maar het oplagecijfer opende vele deuren.

Zo werd ik verblijd met een uitnodiging voor een conferentie in Koeweit, die ging over wat toen nog de 'Palestijnse kwestie' heette. Eerlijk gezegd had mijn beeld van Koeweit en aanverwante vorstendommen een hoog Lawrence of Arabia-gehalte, en ook was ik nog behept met een schuldbewuste eerbied voor alles wat zich afficheerde als slachtoffer van het westerse kolonialisme (inclusief zionisme).

Zowel in exotisch opzicht als qua Palestijnse zieligheid werkte de conferentie ontnuchterend. Koeweit was toen al een schatrijk land, het ontbrak de conferentiegangers aan niets, en het was leerzaam om te zien hoe Oost-Aziatische arbeidskrachten dagelijks in de brandende zon de vele geplante bomen en struiken met ettelijke liters water besproeiden.

Oude despotische vormen blijken Mohammed bin Salman allerminst vreemd

Toen we op een avond met een groepje bijeenkwamen in de hotelsuite van een Saoedische notabele om wat na te praten, waren we getuige van nog een staaltje dubbelhartigheid. Officieel was alcohol taboe in Koeweit, maar onze gastheer hoefde slechts twee woorden door de telefoon te zeggen en daar kwam een bediende aansnellen met een grote fles whisky.

De ervaring in Koeweit was een eerste les dat je bij het nieuws uit het Midden-Oosten altijd een variant van Nijhoffs beroemde dichtregel voor ogen moet houden: kijk, er gebeurt niet wat er ­gebeurt. De dubbele bodem is nooit ver weg.

Jarenlang dachten we dat het nationalisme de dominante kracht was in de Arabische wereld. Maar het bleek een laklaag over diepgaande ­etnische en religieuze tegenstellingen. In 2011 brak de Arabische Lente uit, die door velen in het Westen werd begroet als de langverwachte opmaat naar vrijheid en democratie. Het eind van het liedje was dat de repressie zich hulde in een nieuw jasje, om nog maar te zwijgen van de ontwrichting die de Syrische burgeroorlog teweeg heeft gebracht.

Nu is er het bizarre geval van de dissidente Saoedische journalist Khashoggi, die spoorloos is verdwenen in het consulaat van zijn land in Istanboel. Eerder konden we hoopvolle verhalen lezen over de moderniseringsdrang van de jonge Saoedische machthebber, kroonprins Mohammed bin Salman. Vrouwen in zijn land mogen voortaan de auto besturen! Helaas blijken oude despotische vormen en gedachten hem allerminst vreemd.

Misschien duikt Khashoggi binnenkort toch nog op. Maar ik zou er geen fles whisky op inzetten.

Paul Brill