Opinie Bewaar

Herdenken moet je doen door verhalen te vertellen

Theodor Holman
Theodor Holman © Wolff

Theodor Holman (1953) is columnist, schrijver, televisie- en radiomaker. Elke dag, uitgezonderd zondag, lees je hier zijn column.

Vroeger was ik fel gekant tegen het herdenken van de Tweede Wereldoorlog. Ik vond die herdenking op 4 mei hypocriet: terwijl er om ons heen overal oorlog was, moesten wij twee minuten stil zijn.

Herdenken leek me zinloos.

Zo'n twintig jaar geleden, veranderde ik van standpunt. Dat was toen mijn ouders gestorven waren en de oorlog als toetssteen in ons gezin opeens onvindbaar leek. Ik begreep het belang van het herdenken, al vind ik die twee minuten stilte nog steeds een nutteloos ritueel.

Herdenken moet je doen door verhalen te vertellen. Verhalen over de oorlog. Over wat er gebeurd is, over de moed van sommigen, over het heldendom dat niet altijd verstandig is, over de mensen die gestorven zijn voor de goede zaak. Verhalen, verhalen en verhalen. Waardoor het lijden van toen het leven van nu wat zinvoller kan laten lijken.

Die verhalen vormen en scherpen onze moraal. Wat goed en kwaad is, weten we onder meer door de geschiedenis, maar weten we nog beter door de persoonlijke verhalen die ons zijn verteld.

Als we herdenken, dan herdenken we die verhalen. Herdenken is dan het oppoetsen van onze moraal.

Verhalen over het lijden van toen laten het leven van nu wat zinvoller lijken

Nu hoor ik weleens: het kan wel waar zijn dat je je moraal vormgeeft door al die ellendige verhalen, maar hoe kan het dan dat de ene moralist achter Jesse Klaver staat en de andere achter Geert Wilders? Betekent dat niet dat je niks opschiet met die verhalen?

Nee, dat betekent het niet. Wat een verhaal met je doet, weet je nooit. Een geschiedenis over de oorlog of de Holocaust kan je bewegen tot vrede of je motiveren ten strijde te trekken.

Door de oorlog wilde mijn vader dat ik in het leger zou dienen, terwijl ik door de verhalen die hij vertelde juist ging dienstweigeren.

Wanneer je 'honderd malen' die oorlogsverhalen hebt gehoord, ben je niet meer onkundig. Ze zorgen ervoor dat je minder onschuldig bent als je beslissingen neemt en dat je verantwoordelijker handelt dan wanneer je die verhalen niet zou kennen.

De moraal is helaas geen vast gegeven. Hij moet voortdurend onderzocht worden.

Maar ik weet zeker dat wie in zijn knapzak de verhalen van de Holocaust en de oorlog met zich meedraagt, beter begrijpt wat hij ten tijde van vrede moet doen.

Wie herdenkt, weet hoe goede zaken slecht kunnen aflopen.

t.holman@parool.nl