Opinie Bewaar

De zwarte kant van de kunstenaar

Theodor Holman
Theodor Holman © Wolff

Dirigent Gatti. Ze zullen bij het Concert­gebouw­orkest ongetwijfeld diep hebben nagedacht alvorens ze hem gingen ontslaan. Als het waar is wat wordt beweerd, moet hij weg, al ontkent hij ­alles.

Toch denk ik weleens: wat wordt ons, consumenten van kunst, onthouden als zo'n kunstenaar wordt ontslagen?

Ik geef toe dat zo'n zin bijna een oproep is tot hypocrisie, maar het is een vraag die me bezighoudt.

Welke kunstenaar leefde er volstrekt moreel?

Gerard Reve? Gerrit Achterberg? Willem Frederik Hermans? Louis-Ferdinand Céline? Jean-Paul Sartre?

Ik moest denken aan een uitspraak die Jaap Glas ooit als bestuurder bij het Concert­gebouw heeft gedaan: 'Probeer niet de mens achter de kunstenaar te leren kennen.'
Heeft hij gelijk?

Hoe kun je naar zo¿n antisemiet luisteren? zeiden mijn ouders

Mijn moeder wist: "Hoe groter geest, hoe groter beest."

Zij kende de zwarte kant van elke kunstenaar.

Ik wil niemand vrijpleiten, maar wie in zijn kunst de grenzen opzoekt, zal dat wellicht ook in het dagelijkse leven doen.

Is het ook niet zo dat je bereid bent iemand veel te vergeven door zijn kunst?

Er is een tijd geweest in mijn leven dat ik niet buiten Wagner kon. Altijd maar weer luisteren naar de Lohengrin (Prelude). En dan de gedichten van Baudelaire lezen. Ik had Wagner nodig als voedsel. "Hoe kun je naar zo'n antisemiet luisteren?" zeiden mijn ouders.

Ja, hoe kon ik dat? Het antwoord was: omdat ik niet zonder hem kon. Ik was aan hem verslaafd. Toen ik De buik­spreker van God las, een essaybundel over Wagner geschreven door Martin van Ameron- gen, begreep ik hoe virulent het antisemitisme was van Wagner. Toch moest ik zijn muziek ­horen.

Wagner vertolkte iets wat ik wel voelde maar niet kon uitdrukken.

Precies hetzelfde had ik met de schrijver Céline. Een foute man. Maar was hij ook een fout mens? Uren sprak ik daarover met mijn leraar Frans en Célinevertaler Mani Kummer, tot hij tegen mij zei: "Zoek godverdomme je eigen moraal, klootzak!"

(Ik mis Mani.)

Ik ken de kunstenaarsbeesten, ze verschilden in niks van gewone mensen. Ze schiepen poëzie, maar gingen naar bed met hun eigen kinderen. Ze zongen de sterren van de hemel, maar gaven Hitler in alles gelijk.

Als er een weegschaal zou bestaan met op de ene schaal de uitvoeringen van Gatti en op de andere zijn wangedrag, wat zou dan het zwaarste wegen? En wat moet het zwaarste wegen?

Theodor Holman (1953) is columnist, schrijver, televisie- en radiomaker. Elke dag, uitgezonderd zondag, lees je hier zijn column. Lees al zijn columns terug in het archief.

Reageren? t.holman@parool.nl