Opinie Bewaar

De Amsterdamse VVD is altijd een buitenbeentje geweest

Ruben Koops
Ruben Koops © Wesley van Zutphen

Wat was het opvallendst aan de media­storm rond demissionair VVD-wethouder Pieter Litjens (Verkeer), toen hij vorige week het idee introduceerde om via tol het autoverkeer in de stad te beperken?

Niet dat zijn partijgenoten in de Tweede Kamer de aanbevelingen uit een grootschalig kentekenonderzoek kort na publicatie in deze krant tot de grond toe afbrandden. Zoals hier al vaker beschreven: Litjens is een van de laatste der Mohikanen van de links-liberale VVD, een stroming die de Amsterdamse afdeling binnen de partij vertegenwoordigde.

Niet lang meer. Want zoals het Amerikaanse platteland president Donald Trump voortbracht en de Britse country side de brexit opdrong aan Groot-­Brittannië, maakt de Nederlandse 'provincie' in rap tempo een conservatieve partij van de voorheen liberale VVD.

De partij is in de greep van de kiezers uit de voorsteden als Amstelveen en Zaandam, waar (lease)autorijden als een grondrecht geldt. Autorijden beprijzen? Kan niet, mag niet, wil niet. Ten gunste van deze kiezers werd Litjens publicitair voor de tram gegooid door zijn eigen partijgenoten, Verkeersminister Cora van Nieuwenhuizen incluis.

Ook niet opvallend is dat juist deze VVD-wethouder met het idee van een congestietaks kwam. 'Hij vindt dit echt,' is het antwoord dat je op het stadhuis krijgt als je vraagt wat de liberale politicus bezielde om de congestietaks überhaupt voor te stellen.

Beprijzing van verkeer gebeurt al in metropolen als Londen en Stockholm, en is daar behoorlijk effectief. Goed genoeg voor Litjens, die als wethouder ook al fietsstraten introduceerde waar auto's te gast zijn en doorgaand verkeer uit de binnenstad weerde. 

GroenLinks liet het VVD-monster z'n eigen jong rustig verorberen

Het kan ook geen verrassing zijn dat vermindering van het aantal auto's de beste manier is om de verkeerssituatie beheersbaar te houden in de negentiende-eeuwse wijken rondom de binnenring, ruwweg de Stadhouderskade.

Het wordt snel drukker in de stad met lange ­files, meer ongelukken en slechtere lucht tot gevolg. Doorgaand autoverkeer weren - blijkens dat kenteken­onderzoek van Litjens zeker 40 procent van het aantal auto's in die gebieden - is dan het minst ingrijpend.

De VVD-Kamerleden die Litjens autootje pesten verwijten, vergeten dat hij een autoluw Amsterdam voor ogen heeft, waar bewoners hun auto gewoon kunnen blijven gebruiken. Wat er na Litjens komt, is hoe dan ook een stuk erger, vanuit VVD-perspectief bezien.

GroenLinks speculeert openlijk over een autovrije stad. Denk aan het opheffen van parkeerplaatsen, een uitsterfbeleid voor parkeervergunningen en het afsluiten van wegen, zodat er geen auto meer in komt. Is de leaseprovinciaal daarmee gediend?

Bovendien, de Amsterdamse VVD is altijd een buitenbeentje geweest. Niet voor niets werd de Amsterdamse afdeling in 1948 een dag eerder opgericht dan de partij zelf, specifiek om de hoofdstedelijke belangen te ­beschermen.

Het is ook niet vreemd dat ­Litjens de plannen juist nu naar buiten brengt, midden in de ­onderhandelingen voor een nieuwe coalitie. Zo'n onderzoek naar buiten brengen als de hele boel voor de komende vier jaar is dichtgetimmerd, zou zonde zijn van de energie die er door ambtenaren in is gestopt.

Het enige echt verrassende aan de ophef is dat het zo doodstil bleef uit de hoek van D66 en GroenLinks, die voorstanders zijn van de opties die Litjens opperde. Zij lieten de rituele slacht van de wethouder na de lancering van het plan in volkskranten als AD en De Telegraaf doodstil gebeuren.

D66-Kamerlid Rob Jetten zag wel brood in het idee, maar D66 speelde de machtspositie die het als Haagse coalitiepartij heeft niet uit. Vanuit GroenLinks was zelfs nauwelijks iets te horen; die partij liet het VVD-monster z'n eigen jong rustig verorberen. Het is hoe ­politiek werkt, maar oeioeioei wat is het lelijk.

Politiek verslaggevers Michiel Couzy en Ruben Koops belichten beurtelings op zaterdag in 'Republiek Amsterdam' een politiek onderwerp uit de stad.

Reageren? r.koops@parool.nl