Opinie Bewaar

'Zorg voor betere woningen voor minder draagkrachtigen'

Het negentiende-eeuwse woningcomplex Oostenburg, één van de eerste voorbeelden van sociale woningbouw in Amsterdam , wordt tijdens de renovatie voorzien van kozijnen met dubbel glas, maar wel in de originele stijl.
Het negentiende-eeuwse woningcomplex Oostenburg, één van de eerste voorbeelden van sociale woningbouw in Amsterdam , wordt tijdens de renovatie voorzien van kozijnen met dubbel glas, maar wel in de originele stijl. © Floris Lok

In een open brief aan D66, CDA, VVD en ChristenUnie pleiten Han Wanders en Wil van Zijl voor betere woonvoorzieningen voor minder draagkrachtigen.

Geachte onderhandelaars,

Wat er naar buiten komt over een nieuw regeerakkoord gaat tot nu toe vooral over de cultuur van partijen. Veel wordt gesproken over klimaat, vrijwillig levensbeëindiging en andere (medisch) ethische kwesties. Maar wat ondergesneeuwd dreigt te worden, zijn de standpunten over een van de meest primaire levensbehoeftes van de mensen in Nederland. Wonen.

En vooral de vraag, wat zijn de standpunten over betaalbaar wonen? Hoe staan de partijen tegenover het behoud van de sociale woonvoorraad? En hoe staan ze tegenover de problematiek van de betaalbaarheid en inkomensteruggang van honderdduizenden huurders door de forse huurverhogingen de afgelopen jaren?

Die huurverhogingen zijn onder meer veroorzaakt door overheidsmaatregelen als de verhuurderheffing. Verhuurders verhaalden de kosten ervan vooral op huurders. De invoering van de WOZ-waarde in het woningwaarderingsstelsel is voor vele huurders voelbaar. Het leidt tot een ongekende prijsopdrijving en verschraling van de sociale woningvoorraad, vooral in Amsterdam, maar ook andere grote steden.

Amsterdamse olievlek
U blijft daar angstvallig stil over, terwijl men er toch niet omheen kan dat voor velen met een laag en/of (laag) middeninkomen de situatie schrijnend is. Ook daar berichten media regelmatig over. Is het niet vreemd dat dit niet naar voren lijkt te komen in de onderhandelingen?

Huren in randgemeentes schieten ook omhoog. De sociale woningvoorraad verdwijnt

In Amsterdam verdwijnt met grote stappen de betaalbare sociale woningvoorraad.

De huren die particuliere verhuurders en woningbouwcorporaties rekenen behoren tot de hoogste van heel Nederland. Door de invoering van de WOZ-waarde in het puntensysteem worden woningen in Amsterdam voor prijzen verhuurd die ieders verstand te boven gaan.

De effecten zijn ook zichtbaar in randgemeentes waar huren ook omhoog schieten, de sociale woningvoorraad verdwijnt en ook voor de middeninkomens verslechtert de situatie. Ook de prijzen van de nog betaalbare koop- en huurwoningen beginnen de pan uit te rijzen.

De Amsterdamse olievlek bevuilt de omgeving steeds meer. Dat zal in andere steden niet anders zijn. De nood is hoog en het is toch onaanvaardbaar dat dit geen prioriteit lijkt te hebben bij de onderhandelingen voor een nieuwe regering?

Zo worden in Amsterdam jaarlijks ruim 3.000 particuliere sociale huurwoningen bij leegkomen onttrokken aan de sociale woningvoorraad.

De gemeente Amsterdam heeft berekend dat van de ongeveer 50.000 reguliere particuliere sociale huurwoningen er in 2025 nog slechts 20.000 over zijn, bij ongewijzigd beleid.

Weggeduwd in de vrije sector
Tot voor kort konden mensen met een middeninkomen nog enigszins terecht in de particuliere huursector - gezien de ruimere inkomensgrens voor het huren van die woningen. Nu worden die mensen weggeduwd in de vrije sector en geconfronteerd met huurlasten die ze niet kunnen opbrengen. Sociale huurwoningen in particulier bezit mogen in Amsterdam verhuurd worden aan huishoudens met een bruto jaarinkomen tot ruim 44.000 euro.

Niet alleen de particuliere sociale woningvoorraad slinkt. Ook die van de Amsterdamse wooncorporaties is de afgelopen jaren fors geslonken door verkoop en liberalisatie van duizenden sociale huurwoningen, terwijl de aanwas van nieuwbouw van reguliere sociale huurwoningen dramatisch laag was.

Waren er in 2013 nog 177.738 zelfstandige huurwoningen met een sociale huur, per 1 januari 2017 is deze gedaald naar 161.619 zelfstandige woningen met een huur tot 710, 68 euro. Het aantal woningen met een huur boven de liberalisatiegrens steeg van 7.403 woningen in 2013 naar 16.105 per 1 januari 2017. Dit blijkt uit de jaarberichten 2013 en 2017 van de Amsterdamse Federatie van Woningcorporaties.

Het aantal huishoudens dat op basis van hun inkomen aanspraak kan maken op een sociale huurwoning steeg in de afgelopen tijd daartegenover fors.

Ruim 214.000 huishoudens hadden in 2015 een bruto jaarinkomen tot 34.911 euro (prijspeil 2015); een toename van 13.000 huishoudens ten opzichte van 2013.

Daarnaast zijn er bijna 24.000 huishoudens met een bruto jaarinkomen tussen 34.911 euro en 38.950 euro (prijspeil 2015), die ook in aanmerking komen voor een sociale huurwoning. Dit blijkt uit onderzoek van de gemeente Amsterdam.

Wij zien dan ook dat er steeds meer frictie ontstaat tussen de vraag naar een passende en betaalbare huurwoning en het aanbod.

Dat uit zich in een groeiend aantal woningzoekenden: bijna 56.000 in Amsterdam. De wachttijd voor starters van tien jaar loopt op. Er zijn gemiddeld 259 reacties op een woning. Ieder weldenkend mens zou dat toch onaanvaardbaar vinden?

Daarom onze oproep aan u:
- Verbeter de positie van (toekomstige) huurders met een laag inkomen en middeninkomen op de woningmarkt.

- Schaf de verhuurderheffing/huurbelasting af.

- Een deel daarvan kan worden benut voor huurverlaging zodat huurders wat worden gecompenseerd voor de huurstijgingen de afgelopen jaren, het andere deel moet worden geïnvesteerd in noodzakelijke sociale nieuwbouw, duurzaamheid en/of woonverbetering.

- Schaf de WOZ-waarde in het puntenstelsel af, of stel een grens dat maximaal 10 procent boven het gemiddelde van de landelijke WOZ-waarde mag worden doorgerekend.

Door deze maatregelen wordt een stap gezet de 'marktwerkinggekte' en winstmaximalisatie door schaarste in de Amsterdamse (sociale) woonsector iets aan banden te leggen.

Ook volgt een daling van het aantal sociale huurwoningen dat wordt onttrokken. Kortom: er moet radicaal worden gebroken met het beleid dat leidt tot verdringing uit de stad van mensen met een bescheiden (midden)inkomen.