Opinie Bewaar

'Verhogen salarissen álle leraren niet de beste oplossing'

Gymles op een basisschool in Amsterdam-Zuidoost. Een loonsverhoging voor leraren leidt in potentie tot beter onderwijs
Gymles op een basisschool in Amsterdam-Zuidoost. Een loonsverhoging voor leraren leidt in potentie tot beter onderwijs © Rink Hof

Salarisverhoging voor leraren? Ja, vooral op scholen met de kwetsbaarste doelgroep, schrijven Merei Lubbe en Veroni Larsen. Durf onderscheid te maken.

Een greep uit de krantenkoppen van de afgelopen weken: 'Amsterdam lanceert plannen om het lerarentekort aan te pakken', 'Lerarentekort dwingt scholen om ouders voor de klas te zetten' en 'Kamer maant kabinet tot actie tegen nijpend lerarentekort'.

Het lerarentekort is niet langer 'dreigend', maar een realiteit. De problemen concentreren zich in de Randstad, maar binnen de grote steden zijn de verschillen tussen scholen aanzienlijk.

Het gaat om voorkomen van onderwijsuitval en de daarmee samenhangende maatschappelijke uitval

Leraren die een baan zoeken, kiezen vaker voor scholen met een gemakkelijker leerlingenpopulatie.

Het is daarom voor scholen met een 'moeilijkere' populatie lastiger om vacatures vervuld te krijgen. Op deze plekken komt de kwaliteit van het onderwijs dus als eerste onder druk te staan.

Een extra stap
En het is juist deze moeilijkere populatie die het meest gebaat is bij goed onderwijs, zo blijkt uit door ons uitgevoerd onderzoek. In de eerste plaats omdat in deze groep de kans op uitval het grootst is. Maar ook omdat het realiseren van een extra stap in onderwijsniveau bij hen een grotere impact heeft: de kans op werkloosheid en maatschappelijke uitval neemt sneller af dan bij niet-achterstandsgroepen.

Ook de inspectie hamert al enkele jaren op de toenemend kansenongelijkheid in het onderwijs. Vergeleken met kinderen van laagopgeleide ouders gaan kinderen van hoogopgeleide ouders vaker naar een hoog onderwijsniveau. Vaker dan op grond van hun eindtoetsen verwacht zou mogen worden. En vervolgens versterkt de schoolkeuze deze ongelijkheid verder: kinderen van hoogopgeleide ouders gaan vaker naar scholen waar opstromen mogelijk is.

Ondertussen blijven de salarissen van leraren achter, met name in het basisonderwijs. Het startsalaris is redelijk vergelijkbaar met andere hbo-opgeleiden, maar de doorgroeimogelijkheden zijn (nog steeds) zeer beperkt. In bijvoorbeeld Amsterdam is het voor leraren zelfs bijna niet mogelijk om een huis te kopen.

Extra groot
En hoewel een goed salaris zeker niet het enige is, is het wel een belangrijke voorwaarde om het beroep van leraar (weer) aantrekkelijk te maken, met name ook voor mannen. Een aantrekkelijk beroep leidt tot een sterke beroepsgroep met goede leraren, die ertoe doen voor hun leerlingen.

Het gaat daarbij niet alleen om de eindresultaten van het primair onderwijs of de doorstroming naar het voortgezet onderwijs, maar ook (en juist) om het voorkomen van uitval in het voortgezet onderwijs en de daarmee samenhangende maatschappelijke uitval. Iedereen heeft er baat bij als die afneemt.

Mensen die participeren en werken, doen relatief minder een beroep op voorzieningen (zoals uitkeringen, schuldhulpverlening en de WMO), hebben gemiddeld een betere fysieke en psychische gezondheid en zijn minder vaak betrokken bij criminaliteit.

Deze effecten van goed onderwijs zijn, zoals we hierboven al lieten zien, extra groot voor leerlingen van een lage sociaal economische herkomst.

Door ons uitgevoerde maatschappelijke kosten-batenanalyses laten zien dat één extra euro investeren in dit soort jongeren maar liefst twee tot vier euro aan baten kan opleveren.

Heldere keuzes
Een salarisverhoging voor leraren leidt dus in potentie tot beter onderwijs en tot grote maatschappelijke baten. Maar: de kosten van het gelijktrekken van de salarissen in het primaire en voortgezet onderwijs zijn groot: circa 0,5 miljard euro per jaar. Dat geld lijkt er niet te zijn.

Wij pleiten daarom voor het maken van heldere keuzes ­­- durf onderscheid te maken.

Want een beetje verhogen van de salarissen van álle leraren in het primaire onderwijs is simpelweg niet de beste oplossing.

Het échte probleem is immers dat scholen met een 'moeilijke' populatie te maken hebben met de grootste tekorten, terwijl goed onderwijs juist dáár de grootste meerwaarde heeft.

Dat zijn dus de plekken waar geïnvesteerd moet worden. Onze oproep is: verhoog de salarissen van leraren die werken met 'moeilijke' leerlingpopulaties, want daar is het geld het best besteed.