Opinie Bewaar

'Veranderen van Zwarte Piet is nog maar het begin'

De stoomboot is politiek geworden
De stoomboot is politiek geworden © Richard van Hoek

De stoombootdiscussie is een welkome bliksemafleider voor onderhuidse onvrede, schrijft specialist cultuur en diversiteit Grethe van Geffen in een pleidooi tegen witte netwerken.

De discussie over Zwarte Piet gaat over veel meer dan Zwarte Piet alleen. Terecht constateert Patrick Meershoek in Het Parool van dinsdag dat de stoomboot politiek is geworden. Ik zou nog een stap verder willen gaan en zeggen dat de stoomboot symbool is geworden voor de onvrede die leeft onder grote groepen dertigers en veertigers in onze samenleving.

Velen maakten zich aanvankelijk helemaal niet druk over Zwarte Piet maar zien in het afwimpelen van de klachten daarover een weerspiegeling van hun eigen frustraties. Ik doel hier niet op zielige mensen aan de rand van de samenleving, maar op zeer talentvolle mensen die volop participeren en naast hun werk en gezin maatschappelijk actief zijn in besturen en commissies. Bij bijna alle aspecten van hun leven zien zij zich geconfronteerd met negatieve vooroordelen en, wat misschien nog wel erger is: de keiharde ontkenning ervan.

Tientjes
Er is discriminatie op de arbeidsmarkt, onderzoek na onderzoek toont het aan. Er is etnische profilering op straat waardoor je steeds staande wordt gehouden als je een succesvolle Nederlander in een mooie auto bent. Hun kinderen krijgen een andere behandeling op school en mindere adviezen voor schoolkeuze. Op het werk mag je 'meedoen', maar voor echte kansen kom je slechts beperkt in aanmerking.

Ons Amsterdamse ambtenarenapparaat kent de (geheime) term de Tientjes, dit zijn de zeer talentvolle allochtone ambtenaren die jaar in jaar uit blijven hangen in schaal 10 omdat niemand hen in meer invloedrijke posities wil benoemen.

Grethe van Geffen

Specialist cultuur en diversiteit. In juli verschijnt haar nieuwe boek Voorbij het verschil over inclusief leiderschap.

Bij de laatste reorganisatie van de gemeente Amsterdam waren de allochtonen onder de talrijke benoemingen van leidinggevenden op de vingers van een hand te tellen; dit ondanks tientallen jaren Amsterdams voorkeursbeleid. Er is nooit degelijk onderzoek gedaan naar de vraag waarom zoveel allochtonen uit de Amsterdamse top verdwenen zijn of waarom ze er nu nauwelijks meer in komen.

De Tientjes in het Amsterdamse ambtenaren­apparaat hebben vaak nieuwe netwerken en andere ideeën. Die heeft onze stad hard nodig, maar een impliciete gevestigde orde houdt hen zorgvuldig buiten de deur zodat er geen onrust komt en alles bij het oude kan blijven.

Onderhuids
Juist omdat deze mensen positief ingesteld zijn en een grote bijdrage aan de samenleving geven, willen ze niet in een slachtofferpositie komen of klagen - maar er moeten wel dingen veranderen. Echter, wie dat onder woorden brengt, mag niet meer meedoen. Ziedaar het dilemma en de reden waarom het onderhuids broeit en de stoomboot zo'n welkom onderwerp is geworden om allerlei onvrede op te projecteren. Het veranderen van Zwarte Piet zal echter niet genoeg zijn, maar eerder een begin.

In 2003 leidde ik een onderzoek voor wethouder Oudkerk, Integratie in Amsterdam, wat vindt de stad ervan? Een van de uitkomsten was dat het niet de groep allochtonen van 18-25 jaar was die het qua integratie het moeilijkst had, hoewel het gemeentelijk beleid daarop focuste.

Wit-denkende babyboomers
Juist de leeftijdsgroep daarna worstelde met problemen omdat deze Amsterdammers moeilijker een baan kregen, omdat huizen als sneeuw voor de zon reeds verkocht of verhuurd waren als zij zich meldden, omdat scholen hun kinderen niet wilden uit angst een zwarte school te worden en omdat zij door instanties met meer wantrouwen werden bejegend.

Deze constatering werd door ambtenaren 'te emotioneel' bevonden en is terzijde gelegd. De bedoelde groep is nu dertien jaar verder zonder dat er veel is veranderd. Zij hebben zich behoorlijk goed gehandhaafd, maar de verontwaardiging over de context waarbinnen zij dit moeten doen is groot. Als de enorme kleilaag van de wit denkende babyboomers met hun witte netwerken eindelijk wordt doorbroken, staat deze groep op. Ze zal een betere positie eisen voor zichzelf en hun kinderen en Amsterdam zal er wel bij varen. Tot die tijd voeren we de ­discussie over Zwarte Piet als symbool van een veel groter, pijnlijker probleem.