Opinie Bewaar

'Uniek ambt van burgemeester komt onder druk te staan'

Een gekozen burgemeester is ook lastiger weg te sturen.
Een gekozen burgemeester is ook lastiger weg te sturen. © Jan van Breda

Een burgemeester moet niet worden verkozen, vinden SGP'ers Maarten van Nieuw Amerongen en Paula Schot, want belangenverstrengeling ligt op de loer.

Voorstanders van de gekozen burgemeester zien achter elke boom een democratisch tekort. Dat bleek maar weer bij het vorige week gelanceerde Amsterdamse volksinitiatief Wij willen onze burgemeester kiezen!

De initiatiefnemers vinden het ondemocratisch dat burgers geen zeggenschap hebben over wie het ambt van burgemeester vervult in hun gemeente. De huidige benoemingsprocedure zou niet transparant genoeg zijn en bovendien een systeem van patronage in stand houden, waarin beroepspolitici beloond worden voor hun jarenlange trouw aan een gevestigde partij.

Met het badwater dreigen de voorstanders van de gekozen burgemeester echter ook het kind weg te gooien.

Nederland voert al decennialang internationale ranglijsten aan als het gaat om de integriteit van het openbaar bestuur. Er is niet alleen weinig corruptie, Nederlandse burgemeesters staan er, uitzonderingen daargelaten, om bekend dat zij capabele bestuurders zijn.

Mannen en vrouwen die verbindende figuren zijn en waar nodig daadkrachtig optreden om de openbare orde en veiligheid te handhaven. De overgrote meerderheid van deze burgemeesters is benoemd, niet gekozen.

Het is natuurlijk niet gezegd dat een democratisch gekozen burgemeester niet zo'n persoon zou kunnen zijn. Dat bewijst bijvoorbeeld burgemeester Henri Lenferink in Leiden, een bij referendum gekozen burgervader, die bekendstaat als een buitengewoon bekwaam bestuurder.

Zo'n voorbeeld neemt de bezwaren die aan de burgemeestersbenoeming kleven echter niet weg.

Vertrouwenscommissie
Door het burgemeesterschap over te laten aan verkiezingen, komt het unieke karakter van dit ambt onder druk te staan. Het gevaar dat een kandidaat verweven is met particuliere belangen in de gemeente, is vele malen groter dan bij een benoemingsprocedure, waarbij dergelijke zaken zorgvuldig afgewogen worden door een vertrouwenscommissie.

Het burgemeesterschap moet geen populariteitsverkiezing worden. Integendeel, de burgemeester moet iemand zijn die boven de partijen staat en het algemeen belang dient.

Een goed functionerende gemeenteraad zal hem of haar hier dan ook nauwgezet op beoordelen. De raad heeft niet voor niets de bevoegdheid om de burgemeester weg te sturen.

Een polariserende campagne zou de geloofwaardigheid ondermijnen

Dit is veel lastiger in het geval van een gekozen burgemeester, die een mandaat heeft van de bevolking, al dan niet op basis van een eigen politiek programma. Het is simpelweg onverdedigbaar om, bij een verschil van inzicht tussen raad en college, het ene kiezersmandaat boven het andere te stellen.

Veel politieker
Als er iets duidelijk werd het afgelopen jaar in Amsterdam, is het wel dat wijlen burgemeester Eberhard van der Laan een zeer geliefde burgemeester was. Hij was geen gekozen burgemeester.

We zullen nooit weten of zijn draagvlak onder de bevolking net zo groot zou zijn als hij verkozen was. Zijn functie zou in elk geval veel politieker van aard zijn geweest. Dat is onmiskenbaar een bedreiging voor de verbindende rol die zo kenmerkend is voor een bekwame burgervader. Het is niet voor niets dat burgemeesters en wethouders in Nederland behoorlijk meer vertrouwen genieten dan politici.

We moeten er toch niet aan denken dat de ene kandidaat de ander de loef afsteekt in strijd om het hoogste ambt van de stad? Een polariserende campagne zou de geloofwaardigheid van de nieuw te kiezen burgemeester ondermijnen.

Het benoemen van de burgemeester is geen democratisch tekort, maar een waarborg tegen al te veel opportunisme in de gemeentepolitiek.