Opinie Bewaar

'Schoolmatching is niet perfect maar het minst slecht'

Groep­achtleerlingen worden door middel van een gecentraliseerde matching over middelbare scholen worden verdeeld.
Groep­achtleerlingen worden door middel van een gecentraliseerde matching over middelbare scholen worden verdeeld. © ANP

Ook het nieuwe systeem van schoolmatching kan niet alle pijn wegnemen, schrijft Dirk Hofland in een opiniestuk. Ook niet als ruilen zou mogen.

Dit is het tweede jaar dat groep­achtleerlingen door middel van een gecentraliseerde matching over middelbare scholen worden verdeeld, en morgen wordt de uitslag bekendgemaakt. De vervanging van het oude lotingssysteem door dit matchingsmechanisme leidde afgelopen jaar tot veel ophef. Een aantal leerlingen was zelfs zo ontevreden met de uitkomst dat zij - tevergeefs - een rechtszaak aanspanden. 

Deze leerlingen konden namelijk door met elkaar van school te ruilen een plek verkrijgen op een school die hoger op hun voorkeurslijst stond, maar dit werd niet toegestaan. Hiermee was de matching 'inefficiënt', wat wil zeggen dat deze eenvoudig verbeterd kon worden zonder anderen daarmee te duperen.

Vanwege alle commotie werd besloten dit jaar het systeem weer te veranderen. Hoewel er in eerste instantie weer zou worden geloot, is uiteindelijk besloten dit jaar weer te matchen, maar met een ander algoritme: DA-STB in plaats van DA-MTB. Deze algoritmes verschillen echter weinig van elkaar, en DA-STB is daarmee ook inefficiënt, zij het in mindere mate. Dat wil zeggen dat er ook dit jaar weer ontevreden leerlingen zullen zijn die met elkaar van school willen ruilen, wat echter niet wordt toegestaan.

Dirk Hofland

Student filosofie, politiek en economie aan de University of Durham in Engeland. Schrijft een scriptie over matchen van leerlingen aan scholen in Amsterdam.

Manipuleren
Om te begrijpen waarom ruilen niet wordt toegestaan moet men beseffen dat er naast efficiëntie nog andere criteria zijn voor het kiezen van een geschikt mechanisme om leerlingen te verdelen over scholen. Een mechanisme moet namelijk de voorrangsregels respecteren. Dat wil zeggen dat een leerling geen voorrang mag hebben op een school waar hij/zij niet is geplaatst, terwijl een andere leerling die daar wel is geplaatst daar geen voorrang heeft.

Daarnaast moet een mechanisme ook strategisch gedrag (het manipuleren door leerlingen van hun voorkeurslijsten) uitbannen door dit zo onvoordelig te maken dat het enkel loont om echte voorkeuren op te geven.

Strategisch gedrag is kwalijk omdat het de werklast van de aanmeldingsprocedure verhoogt (leerlingen moeten niet alleen uitzoeken naar welke school ze willen, maar ook waar ze de beste kans maken) en bovendien leerlingen bevoordeelt die tijd en middelen kunnen investeren in het opstellen van een lucratieve strategie.

Een geschikt mechanisme moet dus efficiënt zijn, de voorrangsregels respecteren en strategisch gedrag elimineren. De crux van het schoolkeuzeprobleem in Amsterdam is echter dat deze drie essentiële eigenschappen elkaar uitsluiten. Dat wil zeggen dat mechanismen twee van de drie eigenschappen kunnen bezitten, maar dat geen enkele alle drie in zich kan verenigen.

Mogen de voorrangsregels geschonden worden, mag strategisch gedrag rendabel zijn of moet ruilen verboden worden?

Zowel DA-MTB als DA-STB, bijvoorbeeld, respecteren de voorrangsregels en elimineren strategisch gedrag, maar zijn niet efficiënt. Andere algoritmes zijn wel efficiënt, maar schenden de voorrangsregels of stimuleren strategisch gedrag. 

Hierom is ruilen verboden: door ruilen toe te staan wordt een matchingsmechanisme wel efficiënt, maar in ruil daarvoor wordt een andere eigenschap opgeofferd. In dit geval zal de mogelijkheid tot ruilen strategisch gedrag namelijk rendabel maken en daarmee stimuleren. 

De vraag welk mechanisme het beste is voor Amsterdam is hiermee ook niet meer wiskundig maar normatief - een van deze drie essenti­êle eigenschappen moet worden opgeofferd. Mogen de voorrangsregels geschonden worden, mag strategisch gedrag rendabel zijn of moet ruilen verboden worden? Ook dit jaar is weer voor dat laatste gekozen, wat betekent dat sommige leerlingen weer ontevreden zullen zijn.

Panacee

In principe zijn alle drie de opties, hoewel onbevredigend, echter wel te rechtvaardigen. Bovendien zijn ze allemaal categorisch beter dan loten. Het lotingsmechanisme respecteert namelijk wel de voorrangsregels, maar het stimuleert strategisch gedrag en is bijzonder inefficiënt.

Hoewel de ophef rondom het matchen sommigen dus wellicht deed terugverlangen naar het simpele lotingssysteem, zou dit een grote fout zijn. Doordat het Amsterdamse schoolkeuzeprobleem inherent geen eenvoudige oplossing heeft, is matchen misschien geen panacee, maar het is hoe dan ook beter dan loten.

Lees ook 'Foute matching? 'Meestal valt het best mee''.