Opinie Bewaar

'Politie moet open communiceren over politiegeweld'

De knuppel komt eraan te pas als studenten het Roeterseiland niet willen verlaten.
De knuppel komt eraan te pas als studenten het Roeterseiland niet willen verlaten. © YouTube

De politie moet trending filmpjes over politiegeweld op sociale media niet negeren. Leg aan het grote publiek wat er nog meer gebeurt, bepleit Bas Böing van de Amsterdamse politie.

Onnodig politiegeweld was afgelopen week weer trending topic op Facebook en Twitter. Van een 'gewelddadige' ontruiming op een universiteits­terrein in Amsterdam tot het slaan van een dronken vrouw die zich fysiek tegen Rotterdamse agenten keerde die bezig waren iemand aan te houden.

Hoe komt het toch dat de politie de laatste jaren op dit onderwerp - ook ver buiten Nederland ­- zo onder vuur ligt? Is er iets structureel mis met de organisatie? Dat wil zeggen: is er een cultuur van geweld, weinig toezicht, een te ruime ambtsinstructie?

Of zijn burgers tegenwoordig buitengewoon kritisch, onwetend over politieprotocollen en wetgeving? Laten zij zich te veel beïnvloeden door de korte filmpjes op sociale media, waar vaak aanleiding en context ontbreken?

Zo was het donderdag raak met een filmpje op Facebook waarop vier agenten te zien waren die een, op het eerste oog, weerloos persoon op de grond enkele rake klappen op het achterhoofd gaven. 'Dit is niet eens toegestaan bij MMA (mixed martial arts),' stelde één van de reaguurders.

Het filmpje, dat leidde tot een storm van protest, werd ruim 200.000 keer bekeken en 2500 maal gedeeld. Een reactie van de politie bleef uit, waardoor critici zich bevestigd zagen in hun gelijk.

Kogelwerende vesten
Wat had de politieorganisatie anders kunnen doen dan niet reageren? Had ze er wellicht op kunnen wijzen dat de agenten gehuld waren in kogelwerende vesten - wat er meestal op duidt dat er een vuurwapen in het spel was?

Had de politie kunnen nuanceren dat de ogenschijnlijk weerloze verdachte in werkelijkheid helemaal niet zo weerloos was, omdat hij zijn armen stijf hield en zich niet liet boeien?

Zou dit verschil hebben gemaakt hoe mensen naar dit specifieke filmpje of naar vergelijkbare filmpjes kijken? Ik denk van wel.

Aan de andere kant van de oceaan, in Rose­ville (Minnesota, USA), koos de communicatieafdeling van de politie voor een andere strategie na een vergelijkbaar incident met een tegenwerkende verdachte die een pijnprikkel kreeg toegediend om zijn verzet te staken.

Ook deze aanhouding, opgenomen op smartphone, kon rekenen op een golf van protest, omdat het erop lijkt dat de politie een persoon op de grond aan het aftuigen is. Het handelen van de agenten werd door de korpschef uitgelegd als iets dat weliswaar niet fraai was om te zien, maar wel nodig is en legitiem als verdachten niet meewerken, laat staan als zij zich agressief tegen de politie keren.

Wat in Nederland steeds vaker lijkt voor te komen is maatschappelijke verontwaardiging na de verschijning van korte videoclips met slaande of schoppende politieambtenaren, zonder daarbij de aanleiding of (juridische) context te kennen.

Instituties als de politie lopen het risico op termijn vertrouwen van de gemeenschap te verliezen

Dat is op zich niet erg en een verklaarbaar gegeven het digitale en mediatijdperk waarin we leven, maar de kunst is wel om die handelingen, zoals in Roseville, aan het grote publiek uit te leggen.

Patstelling
Gebeurt dat niet, dan lopen instituties als de politie het risico op termijn het vertrouwen van de gemeenschap te verliezen. Zonder legitimiteit wordt politieoptreden lastig, waardoor de politie zich tot nog meer geweld genoodzaakt ziet.

Zo'n patstelling kent alleen maar verliezers. Dus is het goed om dit soort
incidenten niet te negeren en te blijven communiceren.

Geweldsgebruik moet altijd aan een meerdere worden gemeld. Laat de organisatie of het Openbaar Ministerie in de beoordeling daarvan steken vallen, dan is er altijd nog de advocaat of de rechter die op een andere uitkomst kunnen aansturen, bijvoorbeeld door het (laten) opleggen van disciplinaire maatregelen of straffen.

Er is dus weinig reden tot wantrouwen, maar als dergelijke checks-and-balances niet worden gecommuniceerd, is het niet gek dat het wantrouwen de overhand neemt.