Opinie Bewaar

'Overleg heeft alleen zin als de ander openstaat voor dialoog'

Moskee El Tawheed is een van de organisaties op salafistische grondslag in Amsterdam
Moskee El Tawheed is een van de organisaties op salafistische grondslag in Amsterdam © Dingena Mol/HH

De kern van het salafisme is loyaliteit aan de islam en afkeer van al het andere. Dat vormt een gevaar voor de maatschappij, schrijft Frits Bosch. Goed dat burgemeester Halsema deze organisaties op afstand houdt.

Burgemeester Femke Halsema gaat niet samenwerken met ­salafistische organisaties, zoals haar voorganger Jozias van Aartsen overwoog.

De ontwik­keling van salafistische instellingen in Amsterdam baart haar zorgen en ze wil haatpredikers buiten te deur houden. Halsema schrijft aan de Amsterdamse gemeenteraad dat radicalisering en polarisatie moeten worden voorkomen.

Men vraagt zich nu af: is Halsema's aanpak de juiste? Om die vraag te kunnen beantwoorden is het goed om eerst na te gaan wat salafisme ­inhoudt en daarna te bezien wat een passende houding is.

Halsema wil een 'solide wetenschappelijk netwerk opbouwen' dat op het ­gebied van radicalisering gevraagd en ongevraagd advies kan geven. In mijn boek Waarom haten ze ons eigenlijk? uit 2016 geven verschillende arabisten hun visie op salafisme.

Karavaanberovingen
Arabist Simon Admiraal schrijft dat het salafisme het handelen van Mohammed en zijn compagnons in zijn meest zuivere vorm verheerlijkt en verabsoluteert. Het gaat hier om de bekeerlingen van het eerste uur, in het Arabië van de 7de eeuw.

Het zijn verhalen van een streng puriteinse beweging die hun legitimiteit baseren op het idee dat een godheid zich op elk moment tot in de kleinste details van het leven bemoeit met ons mensen op aarde. En dat Mohammed degene was die wist wat de godheid bedoelde, wenste en verbood.

Die verhalen staan volgens Admiraal bol van karavaanberovingen, moord en doodslag, concurrentie tussen vechtersbazen, strenge leef­regels om God te behagen en vijandschap tegen alles en iedereen buiten de eigen groep. Het is gevaarlijke literatuur voor wie dit allemaal letterlijk neemt.

Grootste vijanden
In de loop van de tijd heeft deze stroming veel prijs moeten geven aan de realiteit van medeburgers die een minder strenge omgang met godsdienstige idealen nastreefden.

Maar de verhalen bleven bestaan en worden gekoesterd in een canon van literatuur die nog steeds geldt als onaantastbaar. Relativering van deze begintijd van de beweging of fundamentele kritiek erop is taboe en in vele moslimlanden nog steeds strafbaar.

Het salafisme verkeert voortdurend in conflict met pogingen van mensen om een vrijer gedachtegoed te uiten. Volgens Admiraal beschouwt salafisme het secularisme als een van zijn grootste vijanden.

De wereldse filosofie die probeert godsdienst te ontdoen van dwingende aanspraken op maatschappij en politiek, zonder mensen het recht te ontnemen in een god te geloven, is salafisten een gruwel.

Shariarechtbanken
De Belgische filosoof Dirk Verhofstadt schrijft dat salafisten zich keren tegen andersgelovigen zoals christenen, joden en atheïsten, maar ook tegen de zogenoemde kuffar, moslims die er in hun ogen ketterse ideeën op nahouden, zoals sjiieten, alevieten en soefi's.

Sommige, vaak jonge moslims keren zich radicaal af van onze normen en waarden

Gevaarlijk voor onze samenleving is volgens Verhofstadt dat salafisten zich afkeren van onze democratie, omdat die de burgerlijke wetten boven het woord van God of Allah plaatst. Het salafisme staat haaks op onze democratische waarden.

Zo verwerpen ze de gelijkwaardigheid van man en vrouw, de scheiding van geloof en staat, de vrijheid van meningsuiting, het recht op zelfbeschikking en homoseksualiteit.
Salafisten verwerpen het recht van het individu, in het bijzonder van vrouwen, om zelf te beslissen over de belangrijke zaken in hun leven.

Salafisten eisen zelfs in westerse landen het recht op om hun gemeenschap eigen regels op te leggen, zoals via shariarechtbanken die oordelen over het familierecht - maar volgens de meeste salafisten moet dat uiteindelijk worden uitgebreid naar alle takken van het recht.

Absolute loyaliteit
De kern van salafisme is volgens Verhofstadt een absolute loyaliteit aan God en de islam en de afkeuring van alles wat niet islamitisch is. Het leidt ertoe dat sommige, vaak jonge ­moslims zich hier radicaal afkeren van onze normen en waarden en in sommige gevallen zelfs bereid zijn om geweld te plegen als ware het een goddelijke opdracht.

Dat betekent niet dat alle salafisten het geweld van IS goedkeuren en terreur verheer­lijken. Volgens Verhofstadt zetten zelfs de apolitieke salafisten die IS afkeuren, moslim­gelovigen aan tot afkeer en afzondering van de niet-islamitische samenleving.

De zogenoemde zilveren regel stelt dat je ­anderen niet moet aandoen wat je niet wenst dat ze jou aandoen.

Vrijheden
De vrijheid van godsdienst is een groot goed, maar die mag niet misbruikt ­worden om de rechten en de vrijheden van ­anderen te ondermijnen. Waar intolerantie heerst, mag die niet worden beantwoorden met tolerantie en welwillendheid, westerse ­beginselen.

Als anderen het recht ontzegd wordt op hun eigen religie, dan mag je dit niet welwillend bejegenen. Het komt neer op gedragssymmetrie. Als de wederpartij geen zin heeft in echte dialoog dan heeft overleg geen zin.

In dit licht is Halsema's benadering van salafistische organisaties in Amsterdam de juiste en verdient zij steun.