Opinie Bewaar

'Orde in de klas is niet waar een les om gaat'

Op de basisschool kan een kind zich ontwikkelen en ontplooien.
Op de basisschool kan een kind zich ontwikkelen en ontplooien. © Robin Utrecht/ANP

Kinderen kunnen op school veel leren, maar dat is niet hetzelfde als doen wat ze gezegd wordt. Christel Hartkamp staat perplex.

Ik was onlangs op bezoek op een school ergens in midden-Nederland. Niets bijzonders zou u denken, want er zijn vele scholen. Toch wil ik u graag vertellen wat mij opviel, omdat wat mij opviel niet een uitzondering is in mijn ogen, maar een structureel en veelvoorkomend probleem.

Ik voel me hierin gesterkt door de podcast Opgejaagd van Jennifer Pettersson over het schenden van rechten van kinderen, zowel op de basisschool als in de kinderopvang.

Wij kwamen binnen op een moment dat blijkbaar een kleine eetpauze was. Een moment waarop kinderen in de klas hun doosje met meegenomen snack mogen openen en dat aan een tafeltje gezeten mogen verorberen.

Wij wachtten in de gang vlak bij een klas met kinderen van 6 à 7 jaar oud. De juf die ons had binnengelaten, was even uit haar balans. Ze moest ­orde houden in de klas, maar ook heel even weglopen om degene met wie wij een afspraak hadden op te halen.

Gelukkig kwam de juf met wie we een afspraak hadden er zelf al aan en ook zij vroeg ons even te wachten, want er was duidelijk een ordeprobleem in de klas waar we voor stonden te wachten.

Een jongetje wilde namelijk niet zitten en rustig zijn snackje opeten. Om dit voor elkaar te krijgen moest hij tot de orde geroepen worden. Er werd hem tot een aantal keren toe met ferme stem het commando gegeven "Jij gaat nu zitten en je gaat eten!"

Ondertussen was een meisje de gang op gekomen uit een deur een eindje verderop. Twee jongetjes van ongeveer 5 jaar stonden haar in de deuropening na te kijken en riepen doorlopend "Isabel, snottebel!"

Het meisje stond te drentelen en begon iets terug te roepen naar de jongetjes. Op dat moment draaide de juf zich om en zei tegen haar dat ze moest gaan doen wat haar was opgedragen en niet zo te schreeuwen.

Wat haar was opgedragen was waarschijnlijk het legen van haar blaas, want ze glipte de wc in, onder een doorlopend jennen van de twee jongetjes. Ik vroeg mij af wanneer ingegrepen zou worden.

Gelukkig vond na een tijdje ook de juf waar we mee hadden afgesproken het genoeg: ze draaide zich naar de jongetjes toe en commandeerde: "Jullie gaan nu naar binnen!" Nadat ze dit een paar keer had herhaald, dropen ze af.

Klassieke les
Toen we even later weer weg wilden gaan, was het speelkwartier net voorbij. Ik liep door de gang, nog eenmaal langs het klaslokaal waar we hadden staan wachten.

Hier zaten alle kinderen netjes recht achter hun tafeltje, met een leesboekje in hun handen en de juf voor de klas. Ze wees met haar vinger naar de kinderen om hen te laten doen wat ze had opgedragen: een klassieke les in gehoorzaamheid en volgzaamheid.

Toen we het gebouw verlieten, zat er een jongetje van een jaar of 8 à 9 op de grond voor de kamer van het secretariaat. Waarschijnlijk had hij straf gekregen, in ieder geval maakte het ­tafereel duidelijk dat hij niet uit eigen vrije wil daar op de grond zat.

Hij keek over zijn schouder naar ons toen wij het pand verlieten, de vrije buitenlucht in. Het beeld stond op mijn netvlies gegrift; is dit de 21ste eeuw?

Wat ik zag is, denk ik, geen ongebruikelijk tafereel. Ik prijs de scholen die zeggen zich in dit verhaal niet te herkennen. Wat ik zag is een totale blindheid van ons als ouders, die dit allemaal met onze kinderen laten gebeuren. En een blindheid van leerkrachten die met de beste bedoelingen proberen om de 'orde' te handhaven en te doen wat hen is opgedragen.

Een blindheid dat 'leren' iets te maken zou hebben met 'doen wat je gezegd wordt'.

Een blindheid voor het feit dat de commando's die aan kinderen worden gegeven niet gericht zijn op begrip krijgen voor het effect dat hun gedrag heeft op anderen. Sterker nog, door de order te geven "Jullie gaan nu naar binnen" werd onder de regel geschreven: "Jullie gedrag is oké, zolang het niet gezien wordt."

Een blindheid van ouders, leerkrachten, politici die denken dat kinderen zich in deze scholen 'goed' ontwikkelen, in vaardigheden die te maken hebben met kunnen functioneren in een democratische samenleving.

Elementaire mensenrechten
Ik heb meerdere punten aangestipt waarin de rechten van het kind worden geschonden. De kern van het probleem is niet de school of het systeem, ook niet de leerkracht of de ouder, de kern van het probleem is dat wij met z'n allen accepteren dat kinderen 'geen mens' zijn.

Dat we kinderen anders mogen behandelen dan ieder ander individu. Dat kinderen incompetent zouden zijn. Dat hun elementaire mensenrechten niet hoeven te gelden zolang ze maar op school zitten.

Neem je kind serieus, zij zijn de deskundige op het gebied van hun eigen psyche

Iedere ouder, iedere leerkracht en iedere politicus die dit legitimeert is ziende blind. Ziende blind voor het feit dat als we op dezelfde voet verdergaan, alle vaardigheden van onze kinderen om te kunnen functioneren in de 21ste eeuw ernstig worden beschadigd of zelfs worden tenietgedaan.

Natuurlijk realiseer ik me heel goed dat wat ik heb gezien op deze school een momentopname was. Ik had geen kennis van de voorgeschiedenis of weet ook niet hoe het erna is gelopen.

Maar ­ouders, wees zelf ook kritisch en luister naar signalen van je kind, denk niet dat het zo hoort (want zo was het ook toen ik op school zat). Neem je kind serieus, ze zijn competent, zij zijn de deskundige op het gebied van hun eigen psyche.

Toen onze oudste dochter op haar achtste jaar aan het einde van de vakantie zei dat ze liever dood was dan weer naar school te moeten gaan, hebben wij haar serieus genomen. Wat ze zeggen en hun gedrag is een reactie op de druk die op hun schouders ligt.

Kinderen hebben geen stem in Nederland en dat gaat lijnrecht in tegen de rechten van het kind, waarin is vastgelegd dat kinderen inspraak moeten hebben in alle beslissingen die hen aangaan. Dus ook die over het gaan naar school en wat er met hen op school  gebeurt. Weet dat er alternatieven zijn en dat toetsen ook geweigerd kunnen worden.