Opinie Bewaar

'Meer duidelijkheid nodig over klimaatplannen kabinet'

Zolang de overheid niet duidelijk is over de plannen aangaande CO2-reductie, blijven de plannen van bedrijven en ook van burgers vaag, aldus Jacqueline Cramer
Zolang de overheid niet duidelijk is over de plannen aangaande CO2-reductie, blijven de plannen van bedrijven en ook van burgers vaag, aldus Jacqueline Cramer © Getty Images/iStockphoto

Het kabinet schepte afgelopen vrijdag niet genoeg opheldering over de klimaatplannen uit het land, betoogt oud-Milieuminister Jacqueline Cramer in dit opiniestuk.

Afgelopen vrijdag reageerde het kabinet op de klimaatplannen uit het land. Een goede eerste stap, maar niet voldoende. ­Zolang de Rijksoverheid geen duidelijkheid schept over financiering en benodigde ondersteuning, houden burgers en bedrijven de kaarten tegen de borst. Mijn oproep is daarom: overheid schep meer duidelijkheid.

De transitie naar een duurzame energievoorziening is een mega-opgave. We moeten in rap tempo op schone energiebronnen overschakelen: zon, wind, waterstof, biogas, warmte en koude bronnen, bodemenergie,  industriële restwarmte, et cetera.

De daarvoor benodigde infrastructuur gefaseerd in de tijd aanleggen is een overheidstaak. Nationaal moeten de hoofdlijnen worden vastgesteld. En regionaal moet in samenwerking met de netbeheerders worden bepaald hoe vraag en aanbod van duurzame energiebronnen op elkaar worden afgestemd.

Drie punten
De nationale overheid is aan zet om per sector CO2-reductiedoelen te stellen. Het rapport dat het VN Klimaatpanel maandag publiceerde, onderstreept de urgentie om tot aanscherping van die doelen te komen.

Welke ondersteuning de overheid biedt om die doelen te halen, blijft onduidelijk op de ­volgende drie punten:

Er is industriepolitiek nodig: het gericht sturen van de industrie in een duurzame richting

1. De overheid moet snel beslissen hoe het aanleggen van de nieuwe energienetten gaat worden bekostigd. Het meest logisch is de kosten hiervan te verwerken in de energieprijs;

2. Er is gericht beleid nodig om het gebruik van fossiele energie te ontmoedigen. Het meest effectief is om de energiebelasting daarop te verhogen en/of een hogere prijs voor CO2 uitstoot vast te stellen (zo mogelijk in samenwerking met andere gelijkgestemde landen).;

3. Alle sectoren moeten proportioneel bijdragen aan CO2-reductie en toepassing van schone energiebronnen: industrie (grootverbruikers en andere bedrijfstakken), energie, ­gebouwde omgeving, transport, agrarische sector en regionale overheden (gemeenten en provincies).  De te behalen CO2-reductiedoelen per sector zijn een vereiste, maar ook de daarvoor beschikbare overheidsondersteuning.

Dit laatste ontbreekt nu. Laat ik dat illustreren aan de hand van mijn ervaringen met de klimaattafel Industrie Noordzeekanaalgebied.

Samenwerken
Aan deze klimaattafel zijn met name de bedrijven aangeschoven die behoren tot de grootverbruikers en dus relatief veel CO2 uitstoten. De wil om fundamentele stappen te zetten in vernieuwing van productieprocessen en samenwerking in de keten is er.

Bijvoorbeeld Tata Steel, de grootste CO2-uitstoter, wil zijn eigen proces drastisch veranderen en tegelijkertijd zoekt ze samenwerking met bedrijven die zijn warmte kunnen gebruiken (bijvoorbeeld de papierfabriek Crown van Gelder vlak bij Tata). Ook wil ze CO2 afvangen en met waterstof omzetten in syngas, een basisproduct voor een nieuwe chemische industrie. Daarin zijn bijvoorbeeld AkzoNobel en Dow bereid samen te werken.

Hiermee slaan we in de Amsterdamse Metropoolregio twee vliegen in een klap: enorme CO2-reductie en de gefaseerde opbouw van een schonere industrie. Zo is het ook mogelijk het groeiend aantal datacentra te verduurzamen en de voedingsmiddelenindustrie over te laten schakelen op duurzame energiebronnen.

Demonstratieprojecten
Om dit alles van de grond te krijgen is industriepolitiek nodig: het gericht sturen van de industrie in een duurzame richting. Er kunnen al meteen meters worden gemaakt met de opbouw van duurzame industriële ecosystemen.

Maar investeringen hierin kosten veel geld. Is de overheid bereid hiervoor gunstige leningen te verstrekken? En hoeveel geld is er beschikbaar voor demonstratieprojecten en innovatie, waarop bedrijven via een tender procedure aanspraak kunnen maken?

Voorstellen die het best scoren op structurele vernieuwing verdienen prioriteit. Dit hoeft de concurrentiepositie van het Nederlandse bedrijfsleven niet te verzwakken. Integendeel. Als de industrie hier overschakelt op duurzame energie en inzet op forse energiebesparing en CO2 -reductie, bouwt ze een competitief voordeel op.  

Vage plannen
De gevraagde duidelijkheid geldt niet alleen voor de industrie, maar ook voor andere sectoren. De energietransitie is betaalbaar als we de lasten eerlijk verdelen, en in het oog houden dat de kosten van verdere klimaatverandering vele malen hoger zijn.

Zolang de overheid de gewenste duidelijkheid niet verschaft, blijven de plannen van bedrijven en ook van burgers vaag. Ze willen van de overheid zekerheid over beleid en de daarvoor beschikbare ondersteuning op de korte en ook op de langere termijn.