Opinie Bewaar

'Laten we de veiligheidsblokkades in de stad mooi maken'

Als we het erfgoed in zijn waarde laten, betekent dat niet dat we zwichten voor terreur
Als we het erfgoed in zijn waarde laten, betekent dat niet dat we zwichten voor terreur © Rink Hof

In plaats van her en der verspreide betonblokken moeten permanente veiligheidsmaatregelen worden ontworpen, stelt Roos van Strien. Waarom reageren we niet met een mooi, vernieuwend en inclusief stedelijk landschap?

Ik ben het met stedenbouwkundige en architect Peter Defesche eens dat er best wat meer over het ontwerp van de antiterreurmaatregelen in de stad nagedacht had mogen worden. De geplaatste betonblokken die nu her en der over de stad verspreid zijn, dragen op geen enkele manier positief bij aan het straatbeeld en de invulling van de publieke ruimte.

Wanneer we willen dat deze maatregelen geïmplementeerd worden in het stadslichaam, moeten we creatiever zijn en niet lukraak het universele stuk beton over­nemen en in elke stedelijke situatie toepassen. Daar is het stedelijk landschap gelukkig te ­divers voor.

Rijk aan historie
Maar, stelt Defesche: "Ga er in godsnaam niets fatsoenlijks van maken. Geef het geen kans om permanent te worden, laat ons het niet gewoon gaan vinden." Een begrijpelijke reactie, maar hoelang moeten deze maatregelen tijdelijk blijven? Wordt dit een soort permanente tijdelijkheid, waarin betonblokken op plaatsen neer­gezet worden in de hoop dat de dreiging ooit voorbij zal gaan?

De maatregelen die nu toegepast worden, beperken - zoals Defesche terecht opmerkt - de publieke ruimte en spreken het idee van een open en vrije stad tegen. Maar kan dit niet juist opgelost worden door na te denken over permanente veiligheidsmaatregelen die de stad en haar gebruikers beschermen?

Het moet een samenwerking zijn tussen gemeentebesturen, veiligheidsdiensten, architecten, stedenbouwkundigen en historici, want ook deze laatste groep moet een belangrijke stem krijgen in het debat. Steden in Europa en elders in de wereld zijn rijk aan historie, en die komt tot uitdrukking in de stedelijke omgeving. Juist daarom, om dit erfgoed in zijn waarde te laten, is het belangrijk om op het historisch en ontwerpvlak goed na te denken over de maat­regelen die worden getroffen.

Zwichten voor terreur
Is deze denkwijze 'zwichten voor terreur', zoals Defesche het noemt? Laten we de terroristen nu 'winnen' door toe te geven aan de terreurdreiging? Het antwoord is nee. Het is hier niet een kwestie van winnen of verliezen, termen die lukraak worden toegepast en ontstaan zijn uit het hele concept van de war on terror.

Feit is: er is heel veel oorlog in de wereld. Te veel. Maar niet in Europa. Wij zijn niet in oorlog met terreur of de terroristen. Het is een droevig en tevens alarmerend idee dat gevoed wordt door de us versus them-mentaliteit die bevolkingsgroepen verdeelt en onrust zaait.

Een dreiging is geen fysieke vijand van wie gewonnen kan worden en mocht deze dreiging, deze ideologie, wel verdwijnen, dan volgt er altijd wel een andere. Want de geschiedenis laat zien dat steden al langer het strijdtoneel vormen en een gewild doelwit zijn bij terreurdaden.

En ook toen heeft de stad zich aangepast. Steden zijn altijd in transitie, en architectuur en de publieke ruimte spelen hierin een belangrijke rol. Stedelijke ontwikkeling is vaak genoeg een instrument geweest om een stad te verdedigen en veiliger te maken.

Positief aandeel
Onze steden permanent veranderen naar aanleiding van een terreurdreiging lijkt misschien een last resort, en iets waar velen niet zo snel mee in zullen stemmen. Maar deze aanpassingen hoeven de waarden van een vrije, open en inclusieve stad niet tegen te spreken. Die staan immers al onder druk door de huidige mentaliteit van winnen en verliezen, niet toegeven en terug blijven vechten.

Waarom reageren we niet met een mooi, vernieuwend en inclusief stedelijk landschap?

Zoals Defesche al constateerde: architectuur kan niet tegen elke dreiging en elk gevaar beschermen en het is onmogelijk om overal op voorbereid te zijn. Maar waarom mogen de maatregelen die wellicht een positieve bijdrage aan de veiligheid van de stad kunnen leveren, niet mooi zijn? Laten we proberen er iets moois en positiefs van te maken, de wereld kent al zo veel gruwelijkheid.