Opinie Bewaar

'Laat ons de spanning van het ongemak vieren'

Ondanks de andere moraal blijven we historisch werk als De barbier van Sevilla bekijken
Ondanks de andere moraal blijven we historisch werk als De barbier van Sevilla bekijken © Petrovsky & Ramone

Er is een verband tussen de profeet Mohammed en de nieuwe enscenering van Il Barbiere di Siviglia, ziet UvA-student Tahrim Ramdjan. Hij bepleit in dit opiniestuk gelijke behandeling.

In de opera Il Barbiere di Siviglia van de Nationale Opera, die ik vorige week bezocht, woedt een strijd om de prachtige en bevoorrechte Rosina. Wie mag haar huwen, haar rijke voogd of een onbekende, relatief arme graaf?

Hoewel deze opera zeer onderhoudend was, gaf ze me ook een verbluffend inzicht, zoals de rode pil uit The Matrix: nu ik het eenmaal heb gezien, kan ik het niet meer negeren.

Het is daarbij essentieel te weten dat de voogd van Rosina zijn zinnen op haar heeft gezet vanaf het moment dat hij zich over haar ontfermt, als zij nog een klein meisje is. Weliswaar zal uiteindelijk de graaf met de rijke erfgename trouwen, maar de relatie tussen de voogd en Rosina wordt nergens geproblematiseerd.

Dat blijkt des te meer wanneer een aanzienlijk deel van het publiek van de Nationale Opera het grappig lijkt te vinden wanneer op het podium een verkrachting wordt geënsceneerd: de voogd vergrijpt zich aan zijn pupil.

Historisch besef
Het verhaal van Rosina en haar voogd getuigt dus eigenlijk van pedofilie, verkrachting en, als je het erin wilt lezen, incest - allemaal zaken die we in de huidige tijd veroordelen.

Tahrim Ramdjan

Student rechtsgeleerdheid en politics, psychology, law and economics aan de UvA

Nu kunt u natuurlijk stellen dat het hier om een verhaal gaat dat in zijn historische context gelezen moet worden: vroeger vond men dit normaal, natuurlijk staat dat niet symbool voor de normen en waarden in de huidige tijd. 

Waarom lijkt dit historisch besef dan te ontbreken wanneer we oordelen over verhalen en gebruiken die onze cultuur vreemd zijn? Als het gaat om verhalen die uit het Oosten komen in plaats van uit het Westen? 

Geert Wilders is het levende voorbeeld van deze wijze van redeneren. Hij heeft de islamitische profeet Mohammed meerdere malen een pedofiel genoemd, afgelopen maart nog in reactie op minister Ferdinand Grapperhaus. Dit baseert hij op de overlevering dat de profeet als volwassen man met de minderjarige Aïsja gehuwd zou zijn.

Zoals wel vaker, bevindt de stellingname en gevolgtrekking van Wilders cum suis zich op een hellend vlak - volgen we zijn redenering, dan zou je immers ook ons pedofielen en verkrachters noemen, omdat we opera's als Il Barbiere di Siviglia nog opvoeren. 

Nu ben ik helemaal niet van mening dat deze opera moet worden geschrapt.
Ik ben echter wel voorstander van meten met gelijke maten. Als we opera's en andere westerse verhalen in hun historische context moeten lezen, dan geldt dat ook voor de verhalen uit het Oosten, zoals dat van profeet Mohammed en Aïsja. 

Als we westerse verhalen in hun historische context moeten lezen, dan ook de verhalen uit het Oosten

Doen we dat niet, dan impliceren we daarmee dat onze cultuur pertinent beter is dan andere culturen. Weliswaar propageren sommigen dat expliciet, zoals Thierry Baudet met zijn Wet bescherming Nederlandse waarden', maar dat is een oneerlijke en ongefundeerde claim zolang we een dubbele standaard hanteren.

Vooringenomenheid
Ook in hoe onze cultuur, folklore en verhalen zich tot die van een ander volk verhouden, zit geïnstitutionaliseerde vooringenomenheid. Van nature koestert de mens die vooringenomenheid, als psychologisch mechanisme om de eigen groep van andere groepen te scheiden en zo de eigen veiligheid te waarborgen. 

Dat die vooringenomenheid al aanwezig is, betekent echter niet dat de mens alleen op die basis hoort te handelen. We kunnen die voor­ingenomenheid ook beoordelen en iets anders doen. Wij zijn immers geëvolueerd tot rationele wezens. 

Het zal ongemakkelijk aanvoelen, maar een cultureel pluralistische samenleving is geen utopie: soms is ongemak noodzakelijk. In ongemak komt immers spanning los en energie vrij. 

Houdt u dit eens in uw achterhoofd, de eerstvolgende keer dat u naar de Stopera of Stadsschouwburg trekt: ik denk dat het uw ervaring alleen maar zal verrijken.