Opinie Bewaar

'Israël zorgt voor heftige emoties, daarom is stedenband belangrijk'

Het strand van Tel Aviv. Het strand van Tel Aviv. Na de Bijlmerramp in 1992 werd een centraal plein in de stad tijdelijk omgedoopt tot Amsterdamplein.
Het strand van Tel Aviv. Het strand van Tel Aviv. Na de Bijlmerramp in 1992 werd een centraal plein in de stad tijdelijk omgedoopt tot Amsterdamplein. © AFP

Over Israël heeft iedereen een mening. Maar dat betekent niet dat Amsterdam een stedenband met Tel Aviv moet schuwen. Weg met de vrees voor de wereld, schrijft Remco Ensel, historicus bij de Radboud Universiteit en het Niod.

Remco Ensel

historicus bij de Radboud Universiteit en het Niod. ­Auteur Haatspraak. Antisemitisme, een 21e eeuwse geschiedenis

De stedenband is ontstaan als burgerinitiatief in een door de Tweede Wereldoorlog verscheurd Europa. Hoewel landen elkaar vijf jaar naar het leven hadden gestaan, reikten de stadsbewoners van Europa elkaar de hand. Anno 2015 verschanst links Amsterdam zich achter de stadsmuren uit angst voor betrokkenheid en internationale solidariteit van de eigen burgers.

Op 4 oktober 1992 stortte een vrachtvliegtuig van de Israëlische luchtvaartmaatschappij El Al neer op twee flats in de Bijlmermeer. Een maand later werd bij een herdenking in Tel Aviv een centraal plein tijdelijk omgedoopt in het Amsterdamplein. Dat was een eenmalige solidaire daad tussen twee steden.

Sluit de stadspoorten
Vandaag de dag stelt Marjolein Moorman, fractievoorzitter van de Amsterdamse PvdA, dat een stedenband Amsterdam-Tel Aviv slechts leidt tot 'controverses en boosheid van verschillende kanten'. SP en GroenLinks huldigen overeenkomstige varianten van de veelgehoorde mantra dat we geen buitenlands conflict de stad moeten willen binnenhalen. Het klinkt als een oproep de stadspoorten te sluiten en de sleutels in de Amstel te werpen. Vruchtbaarder lijkt mij een gemeentebestuur dat de ontwikkeling van grensoverschrijdende stedelijke bindingen faciliteert zoals de initiatiefnemers van de stedenband het bedoelden.

Moorman heeft gelijk dat Israël een bron is voor veel emotie en debat. Dat is deze week met demonstraties tot in de raadsvergadering en bevlogen bijdragen van diverse kanten nog maar eens gebleken. Sommigen zullen wijzen op de spreekwoordelijke 'speciale vriendenrelatie' tussen Nederland en Israël die vooral na 1950 tot uitdrukking kwam in het buitenlandse beleid.

Gezonde desinteresse
Maar als je inzoomt op de gewone burgers van de stad valt veeleer op hoe vaak Israël een bron van debat en twist is geweest. Al sinds de oprichting in 1948 staat 'splijtzwam Israël' - de term is van  historica Evelien Gans - garant voor heftige emoties. Vrijwel iedereen heeft een mening over het land en over het conflict tussen Israël en de Palestijnen. Socioloog Abram de Swaan wees er ooit op dat dit gegeven op zich al verwondert. Waarom zou je je druk maken om de perikelen van een land hier ver vandaan? En waarom dan wel om die van het ene en niet om die van elk willekeurig ander land? Als het om Israël gaat, is gezonde desinteresse ver te zoeken.

Het publieke debat tussen gewone burgers ontstond vooral na de Zesdaagse Oorlog van 1967 en de Israëlisch-Libanese oorlog van '82. Linkse activisten, 'kritiese tsionisten', migranten, vluchtelingen, Joden van linkse en rechtse gezindte troffen elkaar bij demonstraties en debatten. En dat is zo gebleven, want de herinnering en verwerking van hedendaags conflict en geweld behoren nu eenmaal tot het dna van de stad.

De schijnbaar onontkoombare relatie tussen Israël en de Tweede Wereldoorlog maakt hiervan deel van. Het is een relatie waar iedereen zijn eigen wereldbeeld op kan projecteren: Israël als slachtofferstaat, als huis van de overlevenden of als vluchthaven voor als het opnieuw misgaat. Of toch Israël als daderstaat: de 'joodse nazistaat', zoals het ooit bij een demonstratie op een van de spandoeken stond geschreven. Ook bij de Bijlmerramp was er controverse: over de privileges van El Al en over vermeend antisemitisme en morele chantage vanwege de oorlog.

Nee. Echt gezellig wordt het nooit. En daar is de stedenband nu juist voor bedoeld. Als een instrument om nationale sympathieën en antipathieën te overstijgen.

Überhaupt is aansluiting zoeken bij echte betrokkenheid en internationale solidariteit tussen Amsterdammers en andere stads- en wereldburgers te verkiezen boven een labbekakkerige vrees voor het binnenhalen van de wereld.


Wilt u reageren op dit artikel? Dat kan! Scroll (een beetje) naar beneden om een reactie te plaatsen.