Opinie Bewaar

'Het lijkt de knulligste staatsgreep aller tijden'

Een vrouw maakt een selfie bij een door betogers overmeesterde tank, afgelopen zaterdag in Ankara.
Een vrouw maakt een selfie bij een door betogers overmeesterde tank, afgelopen zaterdag in Ankara. © AP

De Turkse betogers verdedigden vrijdagnacht niet zozeer de democratie alswel de macht van president Erdogan tegenover die van Gülen, schrijft Sinan Vural in een opiniestuk in Het Parool.

Vrijdag 15 juli, 11 uur 's avonds zit ik in de auto met vrienden. Een van hen kijkt op zijn smartphone en gilt: "Staatsgreep in Turkije!" Ik versta hem, maar kan het niet geloven: door het leger?

In een flashback ga ik terug naar vrijdag 12 september 1980. Ik ben dan vijftien jaar. In ons huis in Ankara word ik 's ochtends wakker met militaire marsen op de televisie. Ik sta op, kijk uit het raam, en zie een tank op straat staan.

Mijn ouders vertellen dat het leger de macht heeft overgenomen. Zij kennen het verschijnsel, want ze hebben allebei een dergelijke coup meegemaakt op vrijdag 27 mei 1960. Ik niet. Maar ik begrijp het enigszins. 

Ondanks Gülens ontkenning achter de coup te zitten, vraagt Erdogan de Verenigde Staten om diens uitlevering

Gespannen stilte
De dag daarvoor had ik bommen horen ontploffen in het centrum van de stad. Nu is het tenminste rustig. We wonen dan in een wijk waar veel politieke kopstukken wonen. Ik ken sommige van hen en hun kinderen. Ze worden door militairen afgevoerd. Er heerst een gespannen stilte.

Afgelopen vrijdag verwacht ik iets dergelijks, maar zie niemand van de regering aangehouden worden. Dan zie ik president Erdogan op het scherm van een telefoon het volk toespreken: "Ga de straat op! Verdedig je democratie!" Ik versta het goed, maar kan het wederom niet geloven: het volk tegen gewapende coupplegers?

Ik vrees het ergste: een burgeroorlog. Zeker 265 doden zijn tot nu toe het resultaat. En een enorme zege voor president Erdogan, die nu zeker weet over welke macht hij beschikt: het volk wil blindelings voor hem sterven.

Heksenjacht
De coup zou gepleegd zijn door volgelingen van Turkse moslimgeestelijke Fethullah Gülen in het Turkse leger, meldt Erdogan onmiddellijk. Een grote heksenjacht begint. De volgende dag al worden duizenden aanhangers van Gülen in het leger en bij justitie aangehouden.

Deze mensen zijn ooit door Erdogan zelf aangesteld toen Erdogan en Gülen twee handen op een buik waren. Leger en justitie werden toen gezuiverd van officieren en functionarissen met seculiere inborst, en Gülens aanhangers kregen hun posten.

Maar sinds december 2014 is alles anders. Toen begon de regelrechte confrontatie tussen beiden: Erdogan pakte Gülen zijn inkomstenbronnen af door zijn scholen te verbieden, en Gülen vergold dat met het openbaren van fraude- en omkopingspraktijken door leden van Erdogans regering.

Sindsdien zijn ze aartsvijanden. Ondanks Gülens ontkenning achter de coup te zitten, vraagt Erdogan de Verenigde Staten om diens uitlevering.

Sinan Vural

Geboren en getogen in Turkije, woont in Amsterdam en werkt als freelance zanger klassieke muziek.

Pennsylvania
Het is al vreemd genoeg dat de felste tegenstander van Erdogan niet in de oppositie in Turkije zit, maar op een ranch in Pennsylvania. Het is geen politieke strijd, het is een machtsstrijd, waarbij het onder meer om veel geld gaat en geenszins om de vooruitgang van het land of de maatschappij.

De miljoenen die vrijdagnacht de straat op zijn gegaan om 'hun' democratie te verdedigen, verdedigen eigenlijk niets anders dan de macht van hun leider Erdogan tegen die van Gülen.

Nog vreemder is de manier waarop de coup met een sisser lijkt te zijn afgelopen. Het lijkt wel de slechtst voorbereide en knulligste militaire coup aller tijden, waarbij de plegers het  hebben gemunt op gebouwen, bruggen en vliegvelden, en niet zozeer op de regering.

In scène
Er verschijnen berichten dat dit in scène moet zijn gezet, niet van de minste columnisten of politieke analisten wereldwijd. Ze vrezen dat de door Erdogan gedroomde grondwetswijziging voor zijn presidentschap met uitgebreide bevoegdheden hiermee alleen maar dichterbij is gekomen. Sommigen vrezen zelfs dat dit de generale repetitie was voor de invoering van sharia.

Ik wil dat het niet waar is, maar ik vrees van wel

In de eerste uren van de coup leest nieuwslezeres Tijen Karas van staatsomroep TRT koelbloedig een verklaring van de coupplegers voor, die zichzelf hebben gedoopt tot 'Yurtta Sulh Konseyi' (Raad voor vrede in het land). Ze vinden dat de grondwet stelselmatig wordt geschonden en de democratie niet meer functioneert.

Niet veel later, als de TRT-studio wordt bestormd door woedende betogers die 'hun' ­democratie komen verdedigen, zien we haar met doodsangst in haar ogen in hun midden staan. Ze probeert hen ervan te overtuigen dat ze het onder dwang heeft gedaan. Ze vreest hun wrok.

Ik zie nog een paar berichten voorbijkomen, dat de aanhangers van Erdogan een soldaat die bij de coupplegers hoorde de keel hebben doorgesneden nadat hij zich had overgegeven. Er verschijnen gruwelijke foto's in kranten van mannen met Talibanuiterlijk, die een bebloed soldatenlijk dragen. Ik wil dat het niet waar is, maar ik vrees van wel.

Shariavlag
Onmiddellijk denk ik aan het beruchte Kubilayincident in Menemen in de provincie Izmir in West-Turkije: daar komen moslimfanatici op dinsdag 23 december 1930 in opstand tegen de in 1923 opgerichte nieuwe Turkse republiek en gaan de straat op: "Wij willen de sharia!"

Schoolmeester Kubilay, 24 jaar oud, die zijn dienstplicht vervult in hetzelfde stadje, wordt door hen onthoofd en zijn hoofd wordt op de stok van hun groene shariavlag bevestigd.

Het vreselijke incident neemt een belangrijke plaats in in de geschiedenis van de jonge Turkse republiek, als een van de twee grote opstanden door sharia-aanhangers.

En nu, anno 2016 in Istanboel, herhaalt het incident zich. Ik weet niet waar ik het meest voor moet vrezen: militairen die naar de macht grijpen of de bloeddorstige massa die genoeg heeft aan één woord. Allemaal in de naam van de democratie.