Opinie Bewaar

'Geef kinderen de kans om een gat in hun knie te vallen'

Vóór de herinrichting nodigde het Boerhaaveplein meer uit tot bewegen dan tegenwoordig.
Vóór de herinrichting nodigde het Boerhaaveplein meer uit tot bewegen dan tegenwoordig. © Charlotte Odijk

De herinrichting van het Boerhaaveplein toont hoe met de beste bedoelingen ongewenste situaties ontstaan, schrijft Fred Freddes. Als we willen dat kinderen meer bewegen, geef ze daar dan de ruimte voor.

Onder het motto 'De bewegende stad' wil de gemeente Amsterdam graag dat we meer lopen, fietsen, spelen, sporten. Het geldt voor iedereen, maar in het bijzonder voor kinderen. En dat kan onder meer door een 'beweegvriendelijke' inrichting van de stad.

Deze gezonde trend is al een tijd gaande. Tien jaar geleden keken onderzoekers van de VU naar het dagelijkse bewegingspatroon in vier Amsterdamse buurten. In het rapport De gezonde wijk (2007) schreven ze: 'Volgens de huidige inzichten kunnen dagelijkse activiteiten, zoals lopend of fietsend boodschappen doen, actief recreëren en buiten spelen, evenzeer een bijdrage leveren aan energieverbranding, als een- of tweemaal per week intensief sporten.'

De verrassende conclusie was dat negentiende-eeuwse wijken beweegvriendelijker zijn dan naoorlogse wijken. Al was het maar doordat het in de oudere, dichtbebouwde wijken niet handig is om met de auto boodschappen te doen.

Ook zitten de winkels niet bij elkaar in één winkelcentrum. Je loopt en fietst daardoor al gauw de dagelijkse beweegtijd van 20 minuten bij ­elkaar.

In 2008 begon de gemeente met De gezonde wijk, gevolgd door Bewegen moet beloond worden! en tegenwoordig is er De bewegende stad. Er is een Amsterdamse Beweeglogica bedacht, een Sports & Vitality-app, een Actieplan inactieve jeugd, en nog veel meer. Een overzicht van 'beweegvriendelijk ontwerpen' staat in de gemeentelijke uitgave Plan Amsterdam (01/2017).

Het plein was destijds lelijk, volledig geasfalteerd en slecht onderhouden. Maar het was ook een populair speelplein voor buurtkinderen

Populair speelplein
De bedoelingen zijn goed en de plaatjes fraai, maar het is niet helemaal duidelijk of de prestaties gelijke tred houden met de presentaties. En bij al het enthousiasme moet ik toch steeds weer met enige droefheid denken aan het Boerhaaveplein.

Dit plein in Oost is in 2009 heringericht, dus al ruimschoots in het tijdperk van de gemeentelijke bewegingsbevordering. Het plein was destijds lelijk, volledig geasfalteerd en slecht onderhouden. Maar het was ook een populair speelplein voor buurtkinderen, dankzij drie ­attracties.

Op het vlakke gedeelte kon je voetballen. De hellingbaan was ideaal om je motoriek te oefenen met een step, fiets, skateboard of rolschaatsen. Als er in de winter sneeuw lag, was het een hotspot voor sleetjes.

Grote gele klimpiramide
Het klapstuk van het oude plein was de grote gele klimpiramide. Kinderen van uiteenlopende leeftijden konden er spelenderwijs hun klauterbehendigheid vergroten.

Het was verrassend veilig in het gebruik dankzij de zelfselectie: ­alleen kinderen die goed konden klimmen, kwamen bovenin. De piramide was ook een ­levendig sociaal ontmoetingspunt en een ­gezichtsbepalend baken van het plein.

Toen kwam de herinrichting. De piramide verdween, tot verdriet van veel kinderen en ouders. Ook de speelhelling werd gesloopt. Het voetbalveldje werd beplant met een bizar aantal lantaarnpalen. 

Waarom de piramide weg moest, heb ik nooit begrepen. De Europese ­veiligheidsregels kunnen de schuld niet krijgen, want onder diezelfde regels staan in Berlijn de prachtigste speeltorens die zelfs de jongsten tot serieus geklauter uitdagen. Ligt het misschien aan een overmatig angstige, risicomijdende toepassing van die regels?

Op het plein staan nu kleine speeltoestelletjes waar zelfs een kleuter snel op uitgekeken raakt. Omdat het een groen plein moest zijn, staan er grote bakken met struiken, in jargon 'schaamgroen' genoemd, die jaarlijks doodgaan en dan door een hovenier worden vervangen door nieuwe struiken die ook weer doodgaan. En waarom zou het plein 'groen' moeten zijn, met het Oosterpark vlakbij?

Er wordt nu veel minder bewogen op het plein dan vroeger. Het oude Boerhaaveplein was, met alle gebreken, een plein dat als vanzelf tot beweging, spel en behendigheid uitlokte. Het nieuwe plein nodigt daartoe niet uit. Ook met het groen kun je niets.

Het plein zou als shared space nog wat levendigheid kunnen hebben, maar fietsen wordt er van gemeentewege ontmoedigd. Wat resteert is eerder hangplek dan speelplein.

Geef prioriteit aan bewegen boven sporten omdat bewegen het doel is en sport het middel

Fleurige sporthulpmiddelen
Het treurigste gezicht zijn de autootjes met aanhanger die soms het plein oprijden. Uit de aanhanger komen fleurige sport- en spelhulpmiddelen tevoorschijn, waarmee vervolgens een groep kinderen een uur lang hupst en springt. 

Wat vroeger vanzelf ging, moet nu worden georganiseerd. Dan wordt de aanhanger weer ingepakt en blijft het plein achter.

Een beweegvriendelijker stad is een uitstekend doel. Maar doe het goed en groot. Zorg voor brede stoepen, niet alleen in toekomstige wijken, maar in de eerste plaats in de bestaande stad en desnoods door radicaal parkeerplaatsen te schrappen ten gunste van spelende kinderen. 

Maak de hele stad prettig en veilig fietsbaar, niet alleen met hoofdroutes voor snelle volwassenen maar juist ook, opnieuw, voor kinderen, zodat ze hun bewegingswereld geleidelijk aan kunnen vergroten. 

Geef prioriteit aan bewegen boven sporten, omdat bewegen het doel is en sport slechts een middel. Geef prioriteit aan het alledaagse. Zorg dat het meer voor de hand ligt om te fietsen of te lopen, dan de ­auto of scooter te nemen. 

Neem klauterende ­kinderen serieus, ook als ze ouder zijn dan vier. Geef ze de kans om een gat in de knie te vallen, of een buil op hun hoofd.

En denk aan het verdriet van het Boerhaave-plein, omdat het leert dat ook goede bedoelingen de weg kunnen kwijtraken.