Opinie Bewaar

'Dit kan Amsterdam leren van Barcelona'

Demonstranten lopen met huisjes met let­ters die in het Katalaans huisvesting spellen te hoop tegen de vakantieverhuur in Barcelona.
Demonstranten lopen met huisjes met let­ters die in het Katalaans huisvesting spellen te hoop tegen de vakantieverhuur in Barcelona. © AP

Er is een internationale stedelijke beweging opgestaan als progressief alternatief in landen met een rechtse regering, signaleren Frans Bieckmann en Pietje Vervest.

Nu het erop lijkt dat Nederland een centrumrechts kabinet krijgt, dient zich de vraag aan waar sociale en duurzame initiatieven nog een plaats kunnen vinden. Een mogelijk alternatief bieden de 'gemeentes voor de verandering' die in Spanje sinds twee jaar aan een spectaculaire opmars bezig zijn. Met de gemeenteraadsverkiezingen volgend jaar in aantocht, is het de moeite waard te kijken naar de ervaringen in Spanje en elders.

Eerder deze maand vond in Barcelona een grote internationale conferentie plaats, onder de naam Fearless Cities (onbevreesde steden). Zevenhonderd mensen uit 180 steden in 51 landen op vijf continenten spraken daar over een wereldwijd netwerk van 'gemeentes voor de verandering', of 'steden zonder angst', verwijzend naar de precaire situatie waarin aanzienlijke delen van de bevolking zich bevinden: angst voor baanverlies, onvoldoende inkomen, onbetaalbare woningen, onveiligheid thuis of op straat voor vrouwen, vluchtelingen die zich opgejaagd voelen, maar ook onzekerheid over wat de toekomst nog te bieden heeft.

Angst voor baanverlies, onvoldoende inkomen, onbetaalbare woningen onveiligheid op straat

De internationale stedelijke beweging die de conferentie wilde helpen bouwen, presenteert zich als een progressief alternatief in landen waar op nationaal niveau een rechtse regering zit.

Prominent aanwezig was een aantal Amerikaanse gemeentes die proberen van onderop het verzet tegen de regering Trump handen en voeten te geven.

Verandering van onderop
Voortrekker is Barcelona en Comú (BeC), het burgerplatform dat in 2015 de lokale verkiezingen won en onder leiding van de charismatische burgemeester Ada Colau sindsdien de stad bestuurt. Ook in Madrid, Zaragoza, Cádiz, A Coruña en talloze andere gemeentes regeren dergelijke coalities, die onderling samenwerken en zich verzetten tegen de landelijke conservatieve regering in Spanje. 

BeC komt voort uit een aantal sociale bewegingen, actiegroepen en maatschappelijke initiatieven. BeC werkt hard aan het terugdringen van de privatisering van veel overheidstaken en diensten. Het is bezig de watervoorziening weer in gemeentelijke handen te krijgen en werkt aan eigen (duurzame) energiebedrijven, tegen een nationale overheid in die volgens BeC vooral de belangen van grote multinationals en banken dient. 

BeC verzet zich ook tegen projectontwikkelaars en buitenlandse investeerders die huizen in Barcelona kopen om ze via Airbnb aan toeristen te verhuren. Want ondanks de retoriek van voorstanders van toerisme dat dit bijdraagt aan de lokale economie, vloeit een groot deel van de winsten weg uit de stad en levert het vooral onzekere en laagbetaalde banen in de horeca op.

Steeds meer in de knel
Deze ervaringen werden tijdens de conferentie gedeeld, en leverden veel herkenning op. In New York, Londen, Seattle, Berlijn en tal van andere steden gebeurt iets vergelijkbaars. De angsten en onzekerheden die mensen in Spanje treffen, ­mogen groter zijn doordat de economische crisis hen veel harder trof dan Nederland, maar de onderliggende tendensen die ervoor zorgen dat groeiende groepen - niet alleen de meest kwetsbaren maar ook de middenklassen - steeds meer in de knel komen, spelen net zo goed in ons rijke Amsterdam.

Wij kunnen leren van de grote energie, het idealisme en het zelfvertrouwen waarmee Barcelona en Comú met allerlei praktische oplossingen - in buurten, in het verkeer, door burgers nauw te betrekken bij de besluitvorming - hun stad in een laboratorium voor nieuwe progressieve politiek en beleid heeft weten om te toveren. 

Dit is onderdeel van een wereldwijde trend: de afgelopen jaren zijn 835 diensten in 45 landen terug in publieke handen gekomen, blijkt uit onderzoek van het Transnational Institute dat morgen uitkomt. 

Donderdagavond discussiëren vertegenwoordigers van BeC met (ex)wethouders en maatschappelijke groepen in Pakhuis de Zwijger, naar aanleiding van het onlangs verschenen boek van Frans Bieckmann: Podemos - nieuwe politiek in Spanje.