Opinie Bewaar

'Deugt ons zorgstelsel nog wel?'

Minister Bruno Bruins (Medische Zorg) bracht deze week een bezoek aan het failliete MC Slotervaart
Minister Bruno Bruins (Medische Zorg) bracht deze week een bezoek aan het failliete MC Slotervaart © ANP

Het faillissement van MC Slotervaart en de ophef daaromheen moeten aanleiding zijn om te kijken of ons zorgstelsel nog wel deugt, betoogt publicist en politiek econoom Piet Rietman in dit opiniestuk.

"Ik sta volledig achter dit systeem (...) We zijn geen bank."

De woorden van minister Bruins vielen bij velen op als defensief en technocratisch. Op dat moment werkten artsen en verpleegkundigen in het MC Slotervaart zonder te weten of ze daarvoor zouden worden betaald en wisten patiënten niet of hun operatie zou doorgaan. Later kwam daar de ­patiënt bij die in levensgevaar zou zijn geweest.

Het vaste spektakel voltrok zich: ophef op ­sociale media, een chaotisch Kamerdebat, minister nuanceert zijn woorden, er worden wat toezeggingen gedaan voor de toekomst, die toezeggingen blijven vaag, want de coalitiefracties verzaken hun controlerende rol.

Wie twee weken na het faillissement de balans opmaakt, krijgt weinig hoop op verbetering. Personeel en gemeente hebben binnen de ­grenzen van hun mogelijkheden de patiënten goed opgevangen en overgeplaatst. Tientallen gegadigden hebben zich vrijdag bij de curator ­gemeld voor een doorstart.

Zorg wordt primair gezien als iets om in te investeren omwille van het financiële rendement

Als illustratie van de tijdsgeest willen sommigen het ziekenhuis ­opknippen en 'rendabele behandelingen' behouden. 

De toezeggingen van de minister behelsen vooral het 'bekijken van lessons learned' en andere managementtaal. Maar hoe is het mogelijk, beredeneerd vanuit het algemeen belang, dat we niet in een open en feitelijk ­debat kijken of ons zorgstelsel wel deugt?

Ordeningsmodel
Voor voorstanders van het huidige zorgstelsel is er geen reden om meteen na de val van een ziekenhuis te zeggen dat het zorgstelsel niet ter discussie mag staan.

Als voorstander is die stelseldiscussie goed te voeren, mits je openstaat voor aanpassingen. Zo is in het systeem van marktregulering (sinds 2002) de overlevingskans voor ziekenhuizen groter dan bij budgetbekostiging en capaciteits­regulering (tot 2002).

In het oude ordeningsmodel vielen dus meer ziekenhuizen om. Een natuurlijk proces: door demografische of andere ontwikkelingen is soms een ziekenhuis, school of politiebureau niet meer te handhaven op een specifieke locatie. Het probleem zit hem in hoe ordelijk zo'n sluiting verloopt.

Wie tegen het plots sluiten van ziekenhuizen is, kan dus best voorstander van marktregulering zijn én aanvullend een noodfonds bepleiten, waardoor bij faillissement personeel en patiënten een paar maanden respijt krijgen voor een geordende sluiting.

Transitieplan
In het oude zorgstelsel is zo'n planning ook mogelijk. Als in zo'n stelsel blijkt dat MC Slotervaart overbodig is, dan zou er alle tijd zijn voor een goed doordacht transitieplan en een sluitingsdatum ergens in 2019 of 2020. Of MC ­Slotervaart overbodig is, moet ­overigens nog blijken.

Wellicht blijkt straks uit het verslag van de ­curator dat sprake is van wanbestuur, waarna vervolgens gekeken moet worden in hoeverre marktregulering dat wanbestuur mogelijk heeft gemaakt. Zonder die kennis is de tekst 'Het Slotervaart moet blijven' wel wat riskant.

Wie tegen marktwerking in de zorg is, heeft een verantwoordelijkheid om te communiceren dat ook in andere ordeningsmodellen ­ziekenhuizen best kunnen verdwijnen of ­fuseren, al is het minder abrupt.

Uitglijders
De tekst 'We zijn geen bank' klopt in letterlijke zin grotendeels, al was het maar omdat banken privaat zijn en een winstoogmerk hebben. Wel impliceert dit dat zorg primair wordt gezien als iets om in te investeren omwille van het ­financiële rendement.

Zorg wordt, samen met onderwijs, veiligheid en sociale voorzieningen, juist geschaard onder die zaken waaraan we collectief geld ­besteden, omdat ze in het algemeen belang zijn.

Zonder structurele verbeteringen van het zorgstelsel laat het kabinet zien dat uitspraken als 'Een ziekenhuis is een stapel ­stenen' geen ­uitglijders waren, maar juist een treffend ­in­kijkje boden in een wereldbeeld waarin ­financieel rendement het algemeen belang heeft ­verdrongen.

Volg alles over MC Slotervaart in ons blog.