Opinie Bewaar

'De tijd is rijp om leerlingen minder langs de meetlat te leggen'

Kinderen worden hun hele schooltijd getest. De spanning die dat met zich meebrengt, kan belemmerend werken
Kinderen worden hun hele schooltijd getest. De spanning die dat met zich meebrengt, kan belemmerend werken © Getty Images

Het voortgezet onderwijs begint maandag aan de eindexamens. Pascal Cuijpers, kunstdocent en faalangstreductietrainer, wil af van de cijferobsessie op scholen. 'Cijfers zijn weinigzeggende momentopnamen.'

De cijfers liegen er niet om: maar liefst twaalf procent van alle leerlingen in het voortgezet onderwijs heeft last van ­belemmerende spanningen tijdens het maken van toetsen. Dit percentage verdubbelt zelfs in de aanloop naar het eindexamen.

De gevolgen zijn divers. Zo zijn er leerlingen die onderpresteren of bijvoorbeeld door een willekeurige onvoldoende in een neerwaartse spiraal komen. Hierdoor bouwen ze acuut een dusdanige spanning op, dat ze volledig blokkeren bij het maken van vervolgtoetsen.

Daarnaast komt vluchtgedrag voor, afwezigheid tijdens een toets. En sommige leerlingen melden zich af, omdat ze letterlijk ziek zijn van de spanningen. Dit kan toch niet de bedoeling zijn van leren op een plaats waar ieder kind zich veilig en gezien zou moeten voelen?

Als we het over een schoolsituatie hebben, zijn velen al snel geneigd te zeggen dat het maken van toetsen er 'nu eenmaal bij hoort' en dat leerlingen daar 'hard van worden'. Immers, een schoolgaand kind zal later genoeg spannende situaties meemaken waarbij ook onder druk dient te worden gepresteerd.

Gedeeltelijk ben ik het hiermee eens. Waar we echter niet aan mogen voorbijgaan, is dat we leerlingen, in de meest kwetsbare en maakbare leeftijd, een stabiele basis dienen te geven voor hun verdere leven.

Dit geldt uiteraard voor ouders en verzorgers in hun rol van opvoeder, en voor de school als sociale kennisoverdrager. Dat een kind vertrouwen krijgt en voldoende succeservaringen kan opdoen, is hierbij van cruciaal belang.

Als er een disbalans optreedt tussen deze aspecten, kan die een belemmerende factor worden in het verloop van de opleiding, een vervolgstudie, het zoeken naar een baan en de verdere ontwikkeling.

We draven door
Dat we in ons land doordraven in het toetsen van kinderen, gaat voorbij aan de essentie van inhoudelijk onderwijs, waarbij er meer oog dient te zijn voor het individu dan voor de toets. Toetsen maken hoort er helaas bij.

De kinderen van nu weten niet beter: ze beginnen er immers al mee in de allerlaagste groepen van het basisonderwijs, op weg naar de grote eindtoets in groep 8. En op veel middelbare scholen is het nog steeds de gewoonste zaak van de wereld om vijf proefwerkweken vast te leggen in een schooljaar.

Omdat de Onderwijsinspectie resultaten ­verlangt, worden massaal cijfers vergaard om te onderzoeken of de aangeleerde materie is blijven hangen en of de leraar zijn cognitieve kennis op een juiste manier heeft weten over te brengen. We zoeken zo continu naar bevestiging, die wordt omgezet in cijfers en resultaten die niet meer zijn dan een weinigzeggende ­momentopname.

We dienen meer oog te krijgen voor wat een kind nodig heeft om gelukkig en wijs te worden

Er wordt helaas niet bij stil­gestaan dat veel leerlingen niet de waardering krijgen die ze verdienen, omdat stress belemmerend bleek te werken of omdat andere externe factoren een rol hebben gespeeld. En dan heb ik het nog niet over de vijf keer vijf dagen aan lessen die de leerlingen per schooljaar missen, op een totaal van tweehonderd lesdagen.

Weg met die meetlat
Kortom, mensen zijn meer dan een prestatie uitgedrukt in een cijfer. Ik denk dat de tijd rijp is om leerlingen bij de diverse vakken minder langs de meetlat te leggen. En we dienen meer oog te krijgen voor wat een kind werkelijk nodig heeft aan bagage om een gelukkig, wijs en zelfstandig persoon te worden.

Om dit als leraar en als mentor te kunnen ­onderzoeken en om in te kunnen spelen op de behoeften van een kind, zijn contacten met de leerlingen, ouders en leraren onderling van groot belang. Dat kost tijd. Deels zou die gevonden kunnen worden in weken die nu als proefwerkweek zijn ingeroosterd.

Dit geeft rust en minder druk voor leerlingen en leraren. Zo kan men tot doelgerichte inzichten komen, want als we het hele verhaal achter een onvoldoende kennen, kan er beter op worden ingespeeld en zal er meer ruimte zijn voor mooie resultaten die niet in cijfers uitgedrukt kúnnen worden.