Opinie Bewaar

'Bouw de stad niet te vol en houd ruimte voor groen'

Spelen bij de Entrepothaven
Spelen bij de Entrepothaven © Maarten Brante

De bouwwoede van Amsterdam heeft een keerzijde, aldus schrijver en journalist Rob Waumans: steeds minder ruimte voor speelruimte en sportvoorziening.

Amsterdam groeit als kool. Overal waar ik kijk, zie ik bouwkranen en bouwputten. Wij wonen al bijna vier jaar tussen graafmachines en drillende hei-installaties in een relatief nieuwe woonflat in Amsterdam-Noord en vanaf mijn balkon heb ik een goed uitzicht over kersverse nieuwbouwwijken. En overal zie ik hetzelfde.

Of eigenlijk, overal mís ik iets: groen en speelruimte. Als mijn kinderen veilig willen rennen en spelen, fietsen we naar het Noorderpark of rijden we naar het Twiske. Dat is niet ideaal. Zelfs in de stad moet het toch mogelijk zijn om in de eigen wijk te kunnen spelen en recreëren?

Ik begon nieuwsgierig te worden. Hoe ontwikkelt Amsterdam zich eigenlijk en welk idee zit daarachter?

Wat een stad leefbaar maakt, is voor iedereen verschillend. Voor mij is dat onder andere cultuur, diversiteit, ruimte en rust, maar mijn buurvrouw kan heel andere eisen aan leefbaarheid stellen.

Als je 'leefbare woonomgeving' googelt, kom je na wat muisklikken op de website van Atlas Leefomgeving terecht, waar een zogenoemde Ontwerpwijzer is te vinden die is opgesteld door het ministerie van Infrastructuur en Milieu in samenwerking met de ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en Binnenlandse Zaken. En ja hoor, hier staat ook wat ik zelf al had bedacht, maar dan in andere bewoordingen.

Ambitie
'Een gezonde leefomgeving is een voorwaarde voor een duurzame leefomgeving en is een belangrijk aspect van integraal gezondheidsbeleid' lees ik. Volgens bovengenoemde ministeries 'nodigt een gezonde leefomgeving uit tot bewegen, spelen en sporten en stimuleert het fietsen, wandelen en gebruik van het openbaar vervoer'.

Pas na jarenlang gesteggel werd het eerste buitensportveld op IJburg geopend

Helder. Voldoende ruimte voor sport en bewegen is dus essentieel voor de inrichting van een leefbare woonomgeving. Daar kan ik me wel in vinden. Gezien de ambitie van Amsterdam om de komende tien jaar 50.000 woningen in onze stad te ontwikkelen, vraagt dit dus om een delicate omgang met de spaarzame ruimte in de stad. Maar gebeurt dat ook? Is Amsterdam zorgvuldig aan het ontwikkelen met bovenstaande ontwerprichtlijn in het achterhoofd?

Ik kom regelmatig op IJburg. Een wijk die mij altijd akelig kaal en grijs aandoet. Dit gebied is vanaf 1999 in ontwikkeling en sinds 2002 werden de eerste huizen opgeleverd. Bij de inrichting werden geen buitensportvoorzieningen aangelegd. Pas na jarenlang gesteggel werd het eerste buitensportveld op IJburg geopend.

Dat gebeurde zeven jaar na oplevering van de eerste woningen, waardoor een volledige generatie kinderen is opgegroeid zonder sportvoorzieningen in de buurt. Op dit moment wonen er meer dan 23.000 inwoners op IJburg. Gezamenlijk hebben zij 6 sportvelden tot hun beschikking. Ter vergelijking: De gemeente Putten heeft met hetzelfde aantal inwoners de beschikking over 15 buitensportvelden.

Dergelijke ontwikkelingen moeten wel een negatieve invloed hebben op de leefbaarheid in IJburg, lijkt me. En dat klopt. Op de website van de gemeente Amsterdam vind ik een rapport van een in 2016 uitgevoerde gebiedsanalyse. Eén van de belangrijkste aandachtspunten is dat 'bovengemiddeld veel bewoners niet voldoende bewegen'.

Misrekening
Na een dergelijke misrekening én dit alarmerende aandachtspunt in het rapport zou je verwachten dat de gemeente sindsdien wat zorgvuldiger omgaat met ruimtelijke inrichting. Niets is minder waar.

Intussen is het plan IJburg II van start gegaan, dat woonruimte zal bieden aan nog eens 20.000 inwoners. Ook hier is nauwelijks rekening gehouden met sportvoorzieningen: er worden slechts twee buitensportvelden aangelegd.

Als ik vanuit Amsterdam-Noord naar IJburg fiets, passeer ik altijd de splinternieuwe Sluisbuurt op Zeeburgereiland. Ook hier geen strook groen te bekennen. Maar volgens de ontwikkelingsplannen komt die er wel: er worden in het totale gebied eveneens twee sportvelden aangelegd. En een skatepark.

Ook elders in de stad zien we deze trend en het kan zelfs nóg slechter. Tussen de Spaarndammerbuurt en het IJ wordt het project Houthavens ontwikkeld, dat naar verwachting in 2021 klaar is. Er worden 2700 woningen gebouwd waarin straks ongeveer 6000 mensen zullen wonen. In de wijk is één groenstrook opgenomen, verder is er geen enkele buitensportvoorziening gepland.

Opgeofferd
In de omliggende wijken zijn eveneens weinig sportvoorzieningen aanwezig. De voetbalclub SDZ ligt relatief dichtbij, maar heeft een wachtlijst voor leden. Er is een zwembad in de buurt, maar die faciliteert geen zwemlessen. Er kan worden uitgeweken naar het Marnixbad in de Jordaan, maar ook daar hanteert men een wachtlijst.

Ook bij ons om de hoek, in Amsterdam-Noord, wordt stevig doorgebouwd en ook hier wordt nagenoeg geen rekening gehouden met voldoende ruimte voor sport en bewegen. Sterker nog, er worden niet alleen onvoldoende buitensportvoorzieningen ontwikkeld, hier wordt zelfs speelruimte van de kinderen áfgenomen.

In de wijk Elzenhagen staat basisschool Elzenhagen. Achter de school bevindt zich een braakliggend terreintje waar de leerlingen speelden en waar een moestuin was aangelegd. Op het 20 meter brede stukje grond tussen het schoolgebouw en de B. Merkelbachsingel, lag een geasfalteerd voetbalveldje.

Lag ja. Sinds de vastgoedprijzen in Noord tot ongekende hoogtes zijn gestegen, is deze ruimte opgeofferd. Zonder overleg met de school is het voetbalveldje verwijderd en is gestart met de bouw van een appartementencomplex. Ook het speelterrein en de moestuin achter de school zijn platgewalst. De heipalen gaan nu de grond in.

Speelruimte ingepikt
Volgend jaar wordt de school omringd door vier appartementencomplexen. Een schoolplein is er niet, de vierhonderd leerlingen moeten in het speelkwartier spelen op het dakterras of op een speelpleintje op honderden meters afstand - voordat ze er goed en wel zijn gearriveerd, is het speelkwartier alweer bijna voorbij.

Het geld regeert. Honger naar winst wint het van de leefbare woonruimte

Hier is de gemeente Amsterdam nog een stap verder gegaan: ze pikken speelruimte van de kinderen in.

De woningen in de wijk waarin deze basisschool is gevestigd, werden jaren geleden verkocht onder de klinkende projectnaam De Groene Habitat. Een 'groene en kindvriendelijke wijk'.

Er is nauwelijks groen te ontdekken en de twee smalle speelplaatsen bevinden zich aan de ring en langs de drukke IJdoornlaan. Het laatste vrije stukje grond in Elzenhagen wordt momenteel volgebouwd met huizen van project Noorderkwartier, een nieuwbouwwijk waarin - niet verrassend - geen speelruimte of sportvoorziening zullen worden aangelegd.

Groene ruimte bevechten
Onlangs presenteerde staatssecretaris van Volksgezondheid Paul Blokhuis het Nationaal Preventieakkoord, dat ervoor moet zorgen dat in Nederland minder mensen ziek worden en we gezonder oud worden. Juist daarom is het van groot belang dat bij de planning van publieke ruimte rekening wordt gehouden met buitensportvoorzieningen, speelruimte en parken, om onze kinderen te laten bewegen.

Omdat later, als woningen en gebouwen er eenmaal staan, er geen ruimte meer gecreëerd kan worden. Achteraf de inrichting corrigeren is vele malen moeizamer en duurder. Er zal geen appartementencomplex worden gesloopt ten faveure van een speeltuin. Het is dus zaak om tijdens de ontwikkeling van een wijk deze ruimte in te plannen en in te tekenen. Ruimte reserveren dus.

Maar Amsterdam slaagt er al decennialang niet in om de groene ruimte te bevechten. De ontwikkelingen in IJburg, Houthavens en Amsterdam-Noord zijn exemplarisch voor de machteloosheid van Amsterdam tegenover de commerciële belangen van projectontwikkelaars. Amsterdam slaagt er niet in om haar bewoners een gezonde leefomgeving te bieden. De honger naar winst wint het van de leefbare woonruimte.

Het wordt hoog tijd dat voldoende sport- en speelruimte verankerd wordt in verplichtende regelgeving, zodat dit geborgd is, want het verleden heeft aangetoond dat vrijblijvendheid onze kinderen en stad niet hebben geholpen. Nu kan dit nog, voordat de bouw en ontwikkelingsplannen ten uitvoer worden gebracht. In andere gebieden is het daarvoor inmiddels te laat.

Kom op GroenLinks. Neem de teugels van de inrichting van de stad in handen, want nu regeert het geld. Projectontwikkelaars zijn niet geïnteresseerd in bewegen. Zij maken de stad niet groen, maar grijs. En ongezond.