Opinie Bewaar

'Amsterdam moet investeren in burgerschapsonderwijs'

Stadslab in actie.
Stadslab in actie. © Caro Bonink/Amsterdam Museum

Om gelijke kansen in de stad te bevorderen moeten kinderen op school veel meer leren over burgerschap, betogen Rik Seveke en Bram Eidhof. Dat versterkt de democratie.

In het coalitieakkoord voor Amsterdam staan twee belangrijke speerpunten: gelijke kansen voor ieder kind en democratisering van de stad. 'Bewoners hebben net zulke goede, zo niet betere, ideeën als het stadsbestuur,' valt er te lezen.

De nieuwe coalitie voelt het naar eigen zeggen als haar 'verantwoordelijkheid om de zeggenschap van bewoners te vergroten. Niet door nieuwe ­stelsels maar door met de stad het gesprek en debat aan te gaan over hoe dat kan.'

Dat moet volgens het stadsbestuur van onderaf gebeuren: 'We stellen gemeenschappen in staat om zichzelf te organiseren als ze tegelijkertijd werken aan versterking van brede Amsterdamse sociale binding.'

Het coalitieakkoord gaat uitgebreid in op kansenongelijkheid en segregatie.'Ieder kind verdient de kans om zich - los van zijn of haar achtergrond - te ontwikkelen tot wie zij of hij kan of wil zijn. Nog te vaak bepalen achtergrondfactoren het uiteindelijke resultaat van die ontwikkeling.

En dat is doodzonde. In de eerste plaats voor het kind maar uiteindelijk ook voor onze samenleving. Wij leggen ons daar niet bij neer en willen kansenongelijkheid en segregatie met alle mogelijke middelen bestrijden. Omdat de toekomst op het spel staat.'

Sterk burgerschapsonderwijs
De toekomst staat op het spel. Dat is nog eens urgentie!

Wij zijn het roerend met de coalitie eens. Na het groeiende lerarentekort is kansenongelijkheid de grootste uitdaging in het onderwijs met betrekking tot de toekomst van kinderen.

Het is een prachtig streven. Maar zelfbeschikking, collectieve zelforganisatie en democratische vaardigheid zijn zaken die je je eerst eigen moet zien te maken.

Dit streven gaat uit van gelijke startposities van burgers om ideeën te presenteren, bediscussiëren en te realiseren. Dat is helaas geen realiteit. Sommige burgers weten beter hoe de hazen lopen, hoe politiek en bestuur werkt, hebben een (groter) netwerk of zijn kapitaalkrachtiger om expertise erbij te halen om hun eigen ideeën door te voeren.

Als dit bestuur serieus werk wil maken van een duurzame democratische beweging en ­gelijke kansen voor ieder kind, dan moet het allereerst ­investeren in burgerschapsonderwijs.

Scholen zijn de ideale oefenplaatsen voor ­democratie als cultuur. Daar léren kinderen de ­basiswaarden van onze democratische rechtstaat niet alleen, maar ze ervaren het systeem, internaliseren en oefenen ermee. Ze bekwamen zich in burgerschap en dat heeft twee voordelen: meer gelijke kansen voor iedereen en een versterking van het democratisch gehalte van de stad.

De timing is perfect. Ook op het Binnenhof staat burgerschapsonderwijs hoog op de agenda. Er ligt een wetsvoorstel over verduidelijking van de burgerschapsopdracht in het funderend onderwijs, maar dit schiet nog tekort.

Zo ontbreekt eigenaarschap van leerlingen om vorm te geven aan onze democratische rechtsstaat. De nadruk ligt op de nivellerende functie van democratie, terwijl conflict een essentieel onderdeel ervan is. Ook het 'waarom' van democratische waarden ontbreekt.

Open klassenklimaat
Toch weten we inmiddels goed wat werkt met betrekking tot het 'hoe' van burgerschapsvorming van kinderen. Allereerst moet je zorgen voor een open klassenklimaat waarin alle leerlingen zich veilig voelen om te zeggen wat ze vinden.

Allereerst moet je ervoor zorgen dat alle leerlingen zich veilig voelen om te zeggen wat ze vinden

Zo kunnen maatschappelijk controversiële onderwerpen worden bezien vanuit verschillende perspectieven. Daarbinnen moet hoogwaardige reflectie worden toegepast. Burgerschap verdient langdurig en structurele aandacht, meer dan een dag of projectweek.

Een aanzet hiertoe is het Stadslab Amsterdammerschap. Met scholen, leerlingen en leraren ontwerpen we een instrument om dit soort burgerschapsonderwijs vorm te geven.

Op woensdag 11 juli presenteren leerlingen van de middelbare scholen de bevindingen van het eerste traject Stadslab aan elkaar en aan de nieuwe wethouder van Onderwijs, Marjolein Moorman, in De Balie. Geheel in de stijl van dit Stadslab doen de scholieren alles zelf.

De gemeente Amsterdam kan koploper worden wat betreft de ontwikkeling van goed burgerschapsonderwijs in Nederland door samen met scholen een eigen visie te formuleren. Zodat Amsterdam de komende jaren nóg socialer, democratischer, inclusiever en gelijker wordt én blijft.

Woensdag 11 juli presenteren leerlingen van het Calvijn College, het IJburg College en het Hyperion Lyceum de buurtinterventies die zij hebben ontwikkeld in het Stadslab Amsterdammerschap.