Plus

Zwoel sprekende gids Halina Reijn toont de Oude Kerk

De Oude Kerk, het oudste nog bestaande gebouw van Amsterdam, trekt jaarlijks 180.000 bezoekers. Vanaf maandag kunnen ze een door Halina Reijn ingesproken luisterroute volgen.

Met Halina Reijn op de koptelefoon ben je een uur zoet in de Oude Kerk.Beeld Coebergh

'Je hoeft niks te doen, alleen maar naar mijn stem te luisteren.' Halina Reijn zegt het met zo'n zwoele intonatie dat je er bijna zondige gedachten van zou krijgen. Maar dat hoort natuurlijk niet in een kerk. De Oude Kerk, midden op de Wallen, mag tegenwoordig vooral een museale functie hebben, er wordt nog elke zondag van tien tot elf uur 's ochtends een kerkdienst gehouden.

Jaarlijks lopen er zo'n twaalf miljoen mensen om het gebouw. 180.000 daarvan gaan ook naar binnen (toegangsprijs: 8,50 euro). Maar de tijden dat dat vrijwel alleen buitenlandse toeristen waren, zijn voorbij. De laatste vier jaar trekt de kerk meer en meer bezoekers van eigen bodem, onder wie veel Amsterdammers. Vroeger was zeker negentig procent van de bezoekers buitenlands, nu nog maar zestig.

Gymnastieklokaal
Dat de Oude Kerk, behalve een historisch monument, tegenwoordig ook een plek is waar hedendaagse kunst wordt getoond, heeft daar veel mee te maken. Geruchtmakend maar ook een ware publiekstrekker was het platform dat de Japanse kunstenaar Taturo Atzu vorig jaar op het dak van de kerk liet verrijzen. Er waren Amsterdammers die al dat spektakel niet vonden passen bij het gebouw dat wel de 'oudste stilte' van de stad wordt genoemd.

Die zullen het vast ook geen goed idee hebben gevonden dat in de Museumnacht van 2014 rocker Jett Rebel er optrad. Maar ondanks al dat rumoer blijft contemplatie de core business van de Oude Kerk. Het is een sensatie om midden in het red light district, met al zijn ranzigheid en gedoe, dat reusachtige gebouw te betreden: rustig, maar vooral ook heel leeg en kaal (met dank aan de beeldenstormers van de zestiende eeuw). Zen op zijn Nederlands.

In de audiotour citeert Halina Reijn schrijver Milan Kundera, die in De ondraaglijke lichtheid van het bestaan de Oude Kerk behalve als een hangar ook beschrijft als een leeggeruimd gymnastieklokaal. Nogal wat bezoekers houden het er na niet al te lange tijd voor gezien. Met Halina Reijn op de koptelefoon ben je er een uur zoet. Niet alleen de actrice komt aan het woord, ook praat ze met deskundigen.

Excentrieke vrijgezel
Die gesprekjes doen soms wat gekunsteld aan, maar verder is het met Reijn als gids aangenaam dwalen door de kerk. Zonder haar zou je voorbijlopen aan de gedenksteen voor Berendina Bijtelaar (1898-1978), een verstokte en excentrieke vrijgezel die werkelijk alles wist van de Oude Kerk. Vanaf de jaren zestig woonde zij in een tegen de kerk aangebouwd huisje van waaruit ze rechtstreeks toegang had tot het gebouw waaraan ze zo was verknocht. In tekeningen legde ze elk detail van de kerk vast. Door haar speurwerk weten we waar Rembrandts eerste vrouw Saskia begraven werd.

Wel twaalfduizend mensen zijn er door de jaren heen begraven in de kerk, leren we van Reijn. Ze weet ook dat er tot ver in de negentiende eeuw constant een lijklucht hing in het gebouw waar de vloer nog altijd bestaat uit grafzerken; pas in 1869 kwam er een einde aan de praktijk van begraven en ruimen. Voor juffrouw Bijtelaar, wier laatste wens het was begraven te worden in de kerk, werd in 1978 geen uitzondering gemaakt.

Zij kwam op de Nieuwe Ooster te liggen. Onder medewerkers van het gemeentearchief, waar ze veel onderzoek verrichtte, deed heimelijk dit grafschrift de ronde:

'Hier ligt Betsy Bijtelaar/
Eindelijk kwam ze met tekenen klaar/
Nu ligt dat tekenwonder/
Er zelve stinkend onder.'

De Oude Kerk, midden op de Wallen, heeft tegenwoordig vooral een museale functie.Beeld Rink Hof
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden