Plus

Zweten, seks, hormonen: wat is er waar over de overgang?

Heb ik straks geen zin meer in seks? Valt mijn haar uit? Over de overgang wordt van alles beweerd, maar wat is er van waar?

Beeld Hedi Tjin

Journalist José Rozenbroek (55) wilde eerst niets van de overgang weten. "Ik dacht aan het gezeur van die oude vrouwen, daar ga ik niet aan meedoen." Maar ze bleek het niet te kunnen negeren.

Ze kreeg last van nachtzweten en daardoor sliep ze slecht en was overdag prikkelbaar. Rozenbroek besefte dat ze maar bar weinig over de overgang wist. "Die vrouwen worden beschreven als 'die heksen van vijftig', maar wat is er nu echt aan de hand?"

No-Nonsense
Ze besloot met Jos Teunis (58), verpleegkundig overgangsconsulente bij de menopauzekliniek van het OLVG, locatie West een boek te schrijven: De overgang: Het No-Nonsense Handboek. Teunis sprak ruim negenduizend vrouwen.

Wat haar vooral opviel: "Ik ben verbaasd over hoe slecht vrouwen geïnformeerd zijn. Als kind krijg je seksuele voorlichting, bij je zwangerschap word je begeleid, maar bij de overgang niet."

Rozenbroek: "We willen er niets over weten, want het onderwerp is niet sexy. Vrouwen die ouder en onvruchtbaar worden: dat is taboe." Nu willen ze voor eens en voor altijd afrekenen met die onwetendheid.

1 Zolang je nog menstrueert, ben je niet in de overgang: niet waar
Het moment dat vrouwen hun laatste menstruatie hebben, zo rond hun vijftigste, wordt vaak gemarkeerd als het begin van de overgang. Dat heet de menopauze. "Maar als je onregelmatig gaat menstrueren, begint de overgang al," aldus overgangsconsulente Jos Teunis. De gemiddelde leeftijd voor de overgang is 46. "Rond deze leeftijd komen de mentale klachten." De onregelmatige menstrua­tie wordt veroorzaakt doordat het vrouwelijk hormoon oestrogeen afneemt en het follikelstimulerend hormoon (FSH) toeneemt. Deze schommelingen kunnen voor veel klachten zorgen. Na de overgang heeft de vrouw nog maar twintig procent van haar oorspronkelijke oestrogeengehalte.

Beeld Hedi Tjin

2 Alle vrouwen ondervinden last van de overgang: niet waar
Tachtig procent heeft klachten, van wie twintig procent zulke erge klachten heeft dat hun leven erdoor ontwricht is. Gemiddeld heeft een vrouw vier jaar last van de overgang. Vierendertig procent van het ziekteverzuim bij vrouwen tussen vijfenveertig en de zestig jaar komt door overgangsklachten. "Sommige vrouwen worden radeloos, doordat ze zo weinig slaap krijgen en iedere nacht badend in het zweet wakker worden," zegt Teunis. "Ze zitten niet lekker in hun vel, maar ze weten niet waardoor. Voordat je het weet, hebben ze hun man de deur uitgejaagd."

Beeld Hedi Tjin

3. Door de overgang word je dikker, dunt je haar uit en je krijgt rimpels: waar
Wanneer je in de overgang komt, produceert je lichaam minder oestrogeen. Hierdoor gaat je lichaam alternatieven zoeken om dit hormoon aan te kunnen maken. Buikvet zorgt voor meer oestrogeen en hierdoor krijg je als je ouder wordt vet op je buik en heupen. "Vrouwen komen tijdens de overgang twee kilo of meer aan. Zelfs de dunste vrouwen krijgen een buikje," aldus Teunis. Daarnaast zorgt oestrogeen ervoor dat je huid elastisch en strak blijft en door de afname van dit hormoon krijg je dus meer rimpels. Hetzelfde geldt voor het haar. Door minder oestrogeen wordt het haar dunner.

Beeld Hedi Tjin

4 Huisartsen herkennen de symptomen van de overgang vaak niet: waar
Je hebt typische en atypische klachten door die hormoonschommelingen. Typische klachten zijn bijvoorbeeld: opvliegers, nachtzweten en een droge vagina. Teunis: "Huisartsen koppelen deze symptomen wel vaak aan de overgang." Maar er zijn ook atypische klachten: vermoeidheid, prikkelbaar en somber zijn, stemmingswisselingen en geheugenverlies. Een huisarts kan dit interpreteren als een burn-out of een depressie. Jos Teunis: "Er komen vrouwen bij mij die zeggen: 'ik word gek. Ik ben mezelf niet meer.' Ik vraag dan hoe het een paar jaar geleden was. Als ze zich hiervoor goed voelden, kan het weleens aan de overgang liggen. Met name de pre-menopauze wordt niet goed herkend."

Beeld Hedi Tjin

5 Door de overgang hebben vrouwen minder zin in seks: niet waar
"Ik krijg soms vrouwen op het spreekuur die zeggen: mijn seksleven is als een nachtkaars uitgegaan," zegt Teunis. Maar dit hoeft niet door de overgang te komen. "Ze zijn bijvoorbeeld niet meer tevreden over hun lichaam en ook de behoefte van de partner kan dalen." Door de overgang wordt de vagina wel minder vochtig en het slijmvlies dunner, waardoor pijn bij het vrijen kan ontstaan. "Sommige vrouwen vertellen dat ze al jaren pijn hebben bij het vrijen. Dat gaat niet vanzelf over." Ook kunnen een slechte nachtrust en opvliegers ervoor zorgen dat je minder zin hebt in seks. Maar vijfenzeventig procent van de vrouwen heeft geen seksuele klachten.

Beeld Hedi Tjin

6 Er valt niets tegen de overgang te doen. Je moet er gewoon doorheen: niet waar
Teunis: "Zoek hulp. Je hoeft niet in je eentje jaren te tobben." Heb je het gevoel dat de huisarts je klachten niet serieus neemt? Laat je dan doorverwijzen naar een menopauzekliniek of ga naar een verpleegkundig overgangsconsulent. Er zijn namelijk verschillende oplossingen, zoals de hormoonbehandeling HRT (hormone replacement therapy), die het tekort aan vrouwelijke hormonen, oestrogeen en progesteron aanvult en klachten als opvliegers, nachtzweten en vaginale droogheid bestrijdt. Het verlengt de levensverwachting, voorkomt osteoporose en verlaagt de kans op diabetes. Hormoontherapie, niet geschikt voor vrouwen met bijvoorbeeld hormoongevoelige borstkanker of trombose, zorgt voor een betere huid en haaruitval wordt minder. Ook kunnen plantaardige middelen helpen, zoals sojabonen, lijnzaad en granen. Daarnaast is stoppen met roken belangrijk. "Roken verergert de opvliegers," aldus Teunis.

Beeld Hedi Tjin

7 Hormoontherapie veroorzaakt borstkanker: niet waar
Op dit moment krijgt vijf procent van de Nederlandse vrouwen die in de overgang zijn, hormoontherapie voor hun overgangsklachten. In het buitenland gebruikt vijfentwintig tot veertig procent hormoonpillen of -pleisters. In Nederland staan we sceptisch tegenover HRT. "De huisartsenrichtlijn dateert nog uit 2005 en daarin wordt HRT afgeraden vanwege de kans op borstkanker. Er zijn toen vrouwen van zestig onderzocht die niet de doelgroep zijn," zegt Teunis. "Vlak daarna werd bekend dat deze onderzoeken niet klopten, maar toen was het risico al flink uitgemeten in de media." De hormoonproducten zijn nu nog verfijnder en alom is aangetoond dat hormoonbehandeling geen verhoogd risico op borstkanker geeft. "Je produceert je hele leven al oestrogeen, dus met een paar jaar extra dit hormoon in je lichaam, loop je geen risico."

Beeld Hedi Tjin

8 Mannen kunnen ook in de overgang komen: waar
De overgang: dat is toch iets typisch voor vrouwen? Mannen blijven hun hele leven vruchtbaar, maar als mannen ouder worden, neemt ook hun geslachtshormoon testosteron af. Bij mannen gaat dit echter geleidelijk. Bij een kwart van de mannen daalt hun testosteron wel snel, zeker bij mannen met overgewicht. Hierdoor kunnen ze in de zogenoemde andropauze terecht komen. Mannen kunnen klachten krijgen die erg op de overgang lijken: stemmingsveranderingen, prikkelbaarheid, slaapstoornissen, geheugenstoornissen, gebrek aan energie, geen zin in seks en erectiestoornissen. Je kunt het een midlifecrisis noemen, maar de andropauze dekt de lading waarschijnlijk beter.

José Rozenbroek en Jos Teunis: De Overgang: Het No-Nonsense Handboek, Atlas Contact, €24,99.

Beeld Hedi Tjin
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden