Plus

Zweeds klimaatmeisje: 'Ik laat me door niemand brainwashen'

Ook in Nederland volgen scholieren het voorbeeld van de Zweedse Greta Thunberg, die al sinds de zomervakantie staakt voor het klimaat. Heeft ze dit zelf bedacht of is zij een marionet van haar markante familie?

Greta Thunberg: 'Ik ben blij met alle aandacht, maar het gaat om het klimaat, niet om mij' Beeld ANP

In haar roze skibroek, met twee mutsen op haar hoofd, zakt Greta Thunberg (16) neer in de donkerste hoek van een koffietentje in de Västerlånggatan, de hoofdstraat van het oude Stockholm. "Even ontdooien," zegt ze, als ze ontdekt dat ze per ongeluk naast een verslaggever is neergeploft.

Het is vrijdagochtend half tien en de jonge klimaatactivist heeft al twee interviews achter de rug. Het was nog donker en ijskoud, toen ze vanochtend om acht uur haar kartonnen Skolstrejk för Klimatet-protestbord in een sneeuwhoop voor het Zweedse parlement plantte.

Meteen kwamen de eerste volwassen klimaatactivisten op haar af. Ze wilden met haar praten, samen op de foto. Voorbijgangers vroegen om een selfie. Elke beweging werd intussen gefilmd door een Duitse cameraploeg.

Veel reacties
Uitdrukkingsloos stond Greta iedereen te woord. Staccato de boodschap herhalend die ze al voor zo veel camera's heeft verkondigd. "Ja, ik ga hiermee door. Tot Zweden aan de Parijsdoelen voldoet. Ja, al duurt dat jaren."

De initiator van de schoolstaking voor het klimaat heeft onder klimaatactivisten een messiasstatus verworven. Ze is het grote voorbeeld van honderdduizenden scholieren in België, Duitsland en talloze andere landen die al weken de straat op gaan om actie te eisen tegen de opwarmende aarde. Ze was de ster van de klimaattop in Polen, de medialieveling van het recente World Economic Forum in Davos.

"I want you to panic," zei ze op het Zwitserse ­elitecongres in een speech die op sociale media massaal werd gedeeld. "Ik wil dat u handelt zoals in een crisis. Zoals u zou doen als ons huis in brand staat."

Terwijl ze in linkse kringen de hemel in wordt geprezen - 'eindelijk iemand die zegt waar het op staat' - roept Thunberg in rechtse kringen felle weerstand op. Klimaatontkenners, conservatieve commentatoren en twittertrollen bestoken haar met haatmail en harde kritiek.

Greta zou een marionet zijn van de professionele klimaatbeweging. Ze zou alleen maar spijbelen om niet naar school te hoeven. En door haar ouders gebruikt worden om de verkoop op te krikken van een boek over hun familie.

Wie is dit 16-jarige klimaatmeisje dat zo veel reacties oproept? Greta Tintin Eleonora Ernman Thunberg komt uit een familie van bekende Zweden. Haar vader Svante is - net als haar opa - acteur. Haar moeder, Malena Ernman, is een internationaal succesvolle operazangeres. Zij vertegenwoordigde Zweden tien jaar geleden op het Eurovisie Songfestival.

Greta is open over het feit dat ze het syndroom van Asperger heeft, een vorm van autisme, en nog een paar andere stoornissen. Die aandoeningen, een obsessieve-compulsieve stoornis en selectief mutisme, maken dat zij dingen zwart-wit ziet. En dat ze zich vastbijt in het issue dat haar het meest aan het hart gaat: klimaatverandering.

Een onderwerp dat een van haar voorvaderen, Nobelprijswinnaar Svante Arrhenius, mede op de kaart heeft gezet. De scheikundige berekende eind 19de eeuw als eerste hoe CO2 een broeikaseffect veroorzaakt.

Vastberaden
Toen Greta jaren geleden op school over het broeikaseffect hoorde, raakte ze daar zo van in de war dat ze langzaam afgleed in een depressie. "Ik leerde dat klimaatverandering ons bestaan bedreigt. Toch gaat iedereen maar door alsof er niks aan de hand is. Als ons leven wordt bedreigd, moeten we stoppen met uitstoten van broeikasgassen. Zo simpel is dat voor mij," zegt ze daarover.

Zo'n vijf jaar lang praatte ze alleen tegen haar ouders en haar zusje. Die overtuigde ze om niet meer te vliegen, een elektrische auto te kopen en geen vlees meer te eten. Zelf at ze bijna niks meer. Ze wisselde twee keer van school.

Pas nadat ze afgelopen zomer - waarin ook Zweden werd geteisterd door extreme droogte en bosbranden - had besloten in actie te komen, klom ze volgens haar vader uit het dal.

Greta Thunberg protesteert bij het Zweedse parlement: 'schoolstaking voor het klimaat' Beeld ANP

Hij zag het niet zitten dat Greta ging staken, vertelt Svante Thunberg later op de dag, als hij haar lunch komt brengen. "Mijn vrouw en ik maakten ons veel zorgen over haar, maar ze was vastberaden. Na de eerste dag kwam ze gelukkiger thuis dan we haar in jaren hadden gezien."

"De tweede dag begon ze te praten met vreemden. Op een dag bracht iemand haar veganistische noodles. Die at ze op. Ze kwam weer tot leven. Ze lacht weer, danst thuis rond en barst van de energie."

Praat hij echt over hetzelfde meisje dat hier wezenloos in de koffiebar zit? En dat op de vraag of ze aan het einde van zo'n dag niet kapot is, antwoordt: "Ik ben nu al doodop"?

In Zweden wordt wel beweerd dat Svante Thunberg achter de acties van zijn dochter zou zitten. Het zou geen toeval zijn dat op vrijdag 20 augustus, de dag dat Greta voor het eerst staakte, het boek van haar ouders over hun ­familie verscheen. Ook zou haar vader het brein zijn achter Greta's krachtige speeches, die ­onmogelijk door een 16-jarige geschreven zouden kunnen zijn.

Onzin, reageert Svante. "Die publicatiedatum was wel degelijk toeval." Hij wijst erop dat de opbrengsten van het boek naar goede doelen gaan. En dat Greta haar speeches zelf schrijft. "Natuurlijk help ik haar weleens. Maar meestal luistert ze niet naar mijn suggesties. Ze is veel te ­eigenwijs."

Uitzonderlijk talent
Wie er dan achter Greta zit? Volgens sceptici is het op zijn minst opmerkelijk dat op Greta's eerste stakingsdag 'toevallig' net de baas van een bekend Zweeds pr-bureau langsliep en een foto maakte die viral ging op sociale media. Deze zakenman, Ingmar Rentzhog, richtte de klimaatbeweging #WeDontHaveTime op en is lid van het klimaatnetwerk van Al Gore.

Dat die klimaatbeweging achter het succes van Greta zit, is eveneens nonsens, zegt Svante. "Alleen Greta zit achter Greta." En ze wordt door niemand betaald, zegt hij. "Wij betalen zelf haar reizen."

Greta heeft 'een uitzonderlijk talent om zich uit te spreken', zegt de directeur van haar school. "Ook in de klas kan ze extreem krachtig haar punt maken. Ze steekt met kop en schouders boven haar klasgenoten uit," zegt rector Sirkka Persson aan de telefoon.

Mede om die reden faciliteert de speciale school, waar Greta sinds dit schooljaar zit, haar staking. "We hebben haar rooster aangepast. We merken dat zij, met haar speciale behoeften, hier gelukkig van wordt. Ze presteert uitstekend. We maken ons geen zorgen over haar."

En Greta zelf? We vragen haar, buiten het zicht van de camera's, of ze een halfjaar geleden aan haar protest was begonnen als ze had geweten waar dat allemaal toe zou leiden.

"Nee."

Om zich snel te herpakken: "Ik bedoel, ik ben blij met alle aandacht voor het klimaat. Maar het zou niet moeten draaien om mij. Ik ben m'n hele leven onzichtbaar geweest, niemand sprak met me. Nu sta ik voortdurend in het middelpunt. Daar voel ik me niet prettig bij."

Maar alles wat ze doet, komt uit haar eigen koker, verzekert ze. "Ik ken de beschuldigingen, maar ik laat me door niemand brainwashen." Ja, ze heeft soms ook wel het gevoel dat anderen haar actie kapen. "Ik snap het wel. Het klimaat is groot en abstract. Ik ben concreet en klein."

Ze kijkt verstoord op. In het kielzog van een groep klimaatactivisten is een Duits camerateam de koffiezaak binnengekomen. Vanaf een afstandje staat een cameraman haar te filmen. Greta staat op. "Ik moest maar weer eens naar buiten gaan."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden