Plus

'Zwart talent loopt hier nog steeds tegen witte muren op'

De herkenning van zwart talent en de erkenning van zwarte helden, daarom draait het tijdens de Black Achievement Month, die komende maand voor de tweede keer wordt gehouden. Ook voor wit publiek trouwens.

John Leerdam en Antoin Deul Beeld Ernst Coppejans

Een jaar nadat Astrid Roemer als eerste zwarte auteur de belangrijkste literaire prijs van het land in ontvangst heeft mogen nemen, heeft deze maand actrice Romana Vrede de belangrijkste toneelprijs in de wacht gesleept.

"We worden verwend met rolmodellen," zegt directeur Antoin Deul van het Ninsee (Nationaal Instituut Slavernijverleden en Erfenis) over de toekenning van de P.C. Hooftprijs en de Theo d'Or. "Het past helemaal in het beeld van de zwarte renaissance die momenteel in Nederland gaande is. Er is ontzettend veel talent binnen de gemeenschap, en daar komt nu eindelijk ook de erkenning voor."

De zwarte renaissance is ook het thema van de openingsavond van de Black Achievement Month die voor de tweede keer wordt gehouden. De hele maand oktober staat in het teken van zwarte rolmodellen op allerlei gebieden: veel kunst en cultuur, maar ook wetenschap, gezondheidszorg en architectuur komen aan bod.

"De zwarte rolmodellen uit de wereld van sport, media en entertainment zijn doorgaans wel bekend bij een breed publiek," zegt Deul. "De komende maand zetten we de onbekende rolmodellen in het zonnetje."

Herkenning en erkenning
De Black Achievement Month draait om herkenning van het zwarte talent en erkenning van de zwarte helden, zegt John Leerdam, die ook dit jaar met Ivette Forster en Omar Watson optreedt als samensteller van het programma.

"Daar is grote behoefte aan. In een stad als Amsterdam heeft inmiddels meer dan de helft van de inwoners een biculturele achtergrond. Er worden steeds meer kinderen geboren uit gemengde relaties. Die nieuwe generatie met dubbel bloed moet kunnen opgroeien met het besef dat beide achtergronden even waardevol zijn. Zij moeten even trots kunnen zijn op hun zwarte als op hun witte groot­ouders."

Om die reden is ook dit jaar een familiedag in het programma opgenomen, vertelt Leerdam. Ouders en kinderen kunnen morgen (zaterdag 30 september) terecht in het Nemo, waar het Ninsee een tentoonstelling heeft ingericht over zwarte uitvinders. Architect Lyongo Juliana komt vertellen over zijn werk op Curaçao.

Leerdam: "Vorig jaar was de familiedag in een mum van tijd uitverkocht, en ook nu gaat het hard. Daar zijn we heel blij mee. De boodschap aan zwarte kinderen is dat ze kunnen worden waar ze van dromen, of het nou atleet is, danser, ondernemer, uitvinder of astronaut."

Programma
In het tweede jaar is de Black Achievement Month fors gegroeid. Vorig jaar waren de activiteiten geconcentreerd in Amsterdam, Den Haag en Leiden, nu voegt ook Rotterdam zich bij dat rijtje.

"We zijn voorzichtig begonnen, maar de resultaten waren fantastisch," vertelt Leerdam. "De verschillende onderdelen van het programma hebben vorig jaar samen bijna 30.000 bezoekers getrokken. De gemiddelde bezetting was 93 procent. Alle reden om het programma verder uit te bouwen."

"In het Rotterdamse Lantaarn/Venster is een mooi filmprogramma te zien met onder meer een retrospectief van de Surinaamse documentairemaker Frank Zichem. Dat moet wat ons betreft in de komende jaren uitgroeien tot het beste zwarte filmfestival van Europa."

Gala met awards
Ook nieuw in het programma is een heus gala in het Tropeninstituut waar awards worden uitgereikt aan black achievers in verschillende categorieën. "Dat gala moet een traditie worden," zegt Antoin Deul.

"Een feestelijke avond waar we als gemeenschap onze waardering en dankbaarheid tonen voor de mensen die zich verdienstelijk hebben gemaakt. In het verleden is dat te weinig gebeurd. Er zijn veel kwartiermakers die belangrijk werk hebben verricht, maar daarvoor nooit de credits hebben gekregen, en soms zelfs helemaal uit beeld zijn verdwenen. Dat mag niet meer gebeuren."

Antoin Deul, directeur van het Ninsee (Nationaal Instituut Slavernijverleden en Erfenis) Beeld Ernst Coppejans

Deul beschouwt de Black Achievement Month dan ook nadrukkelijk als een steun in de rug van de mensen die zich op dit moment in de frontlinie van de zwarte emancipatie bevinden. Mensen die aandacht vragen voor het zwarte perspectief en daarvoor in ruil vaak een berg hoon en agressie over zich heen krijgen.

Deul noemt de namen van wetenschapper Gloria Wekker, politica Sylvana Simons en activist Jerry Afriyie. "Het vergt veel moed om naar voren te stappen in het Nederland van nu. Ik weet dat zij daar ook een prijs voor betalen in hun persoonlijke en werkzame leven. Zij hebben geen witheid die hen beschermt."

Activisme is nodig
De keerzijde is dat er veel terrein wordt gewonnen. Met name het protest van de afgelopen jaren tegen Zwarte Piet heeft een nieuw zelfbewustzijn in gang gezet, zegt Deul.

"In de jaren zeventig en tachtig leek het politieke klimaat misschien gunstiger voor diversiteit, maar in de praktijk werden migrantengroepen met subsidie vooral rustig gehouden."

"Ik zie nu een nieuwe generatie zwarte activisten die zich niet meer laten sussen. Zij reizen naar de Verenigde Staten om contacten te leggen met de mensen achter Black Lives Matter en andere activistische organisaties. Zij kijken niet meer naar de overheid voor de oplossing, maar voeren met veel creativiteit en brains een eigen agenda. Er gebeurt ontzettend veel in het land."

Het activisme van die voorlopers is nodig, want zwart talent loopt volgens Deul in Nederland nog steeds tegen witte muren op. "Zelfs in een multiculturele stad als Amsterdam zijn de bolwerken van kunst en cultuur spierwit."

"Naar aanleiding van de eerste Black Achievement Month werken we dit jaar samen met instituten als het Nationaal Ballet, het Rijksmuseum, Eye en het Idfa. Zij zien ook dat de bevolking van het land verandert en hun publiek niet of nauwelijks. De mensen met een kleur zijn hun bezoekers van de toekomst. Het Nationaal Ballet doet dit jaar mee met onze openingsavond."

John Leerdam is samensteller van het programma van de de Black Achievement Month. Beeld Ernst Coppejans

Groot en divers publiek
Wat dat besef betreft steekt de culturele sector overigens nog zeer gunstig af tegen de landelijke politiek, zegt Deul. "Het lijkt alsof Den Haag alleen uit witte mensen bestaat. De Stopera doet het trouwens niet heel veel beter." Dat gaat veranderen met de gemeenteraadsverkiezingen in maart, voorspelt hij.

"Ook de politiek gaat te maken krijgen met de zwarte renaissance. Eerst de lokale politiek, verwacht ik, met nieuwe partijen als opvolgers van Artikel 1 en Denk. Die nieuwkomers springen dankbaar in het gat dat de gevestigde partijen laten liggen. Diversiteit wordt met de mond beleden, maar in de praktijk wordt er nauwelijks werk van gemaakt."

Een gemiste kans, want het witte systeem kraakt in zijn voegen in een land dat snel van kleur verandert. "Het is totaal ongeloofwaardig geworden," stelt Deul. "Hoe kun je in een stad met een overwegend gekleurde bevolking nog voor de dag komen met een overwegend wit bestuur? Het geldt niet alleen voor bestuurders van instellingen en organisaties, maar ook voor het verhaal van de geschiedenis."

"Het zwarte narratief zal echt meer ruimte moeten krijgen. Dat proces zal af en toe best pijnlijk en ongemakkelijk zijn, maar het is onvermijdelijk. Alleen door dat ongemak aan te gaan en te leren zich te herkennen in de ander kunnen de verschillende bevolkingsgroepen werken aan een gezamenlijke toekomst."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.