Plus

Zuidoost krijgt eindelijk een coffeeshop: hoe kon het zo lang duren?

Na lang touwtrekken opent waarschijnlijk begin volgend jaar de eerste coffeeshop in Zuidoost, vlak bij station Bijlmer Arena. De toestemming van de gemeente ligt er al zestien jaar. Hoe kon het zo lang duren?

Aan de Hoekenrode, bij station Bijlmer Arena, zou de eerste coffeeshop van Zuidoost moeten komenBeeld Marc Driessen

In 2005 krijgt Henk de Boer een lijst in handen met vijf potentiële locaties voor een coffeeshop. Het stadsdeelraadslid van het CDA is een fervent tegenstander van softdrugs. Meteen komt hij in actie. Op zijn computer typt hij een flyer: er komt een coffeeshop in uw buurt! Een tikkeltje voorbarig, want de locaties zijn slechts opties. Het maakt De Boer niet uit.

Vijf dagen lang gaat hij de brievenbussen langs. Zijn actie zorgt voor tumult onder bewoners en politici, de locaties worden geschrapt.

Het is exemplarisch voor het coffeeshop­dossier in Zuidoost. Iedere keer als het bijna ­zover is, zit iets of iemand dwars: een fanatieke politicus, een vastgoedeigenaar of de ongeruste buurt. En met succes. Zuidoost is tot op heden het enige stadsdeel in Amsterdam zonder ­coffeeshop.

Straatdealers
In de zomer van 2000 vraagt stadsdeelvoor­zitter Hannah Belliot (PvdA) toestemming voor een coffeeshop in de Bijlmer. In Zuidoost is de drugsproblematiek groot.

Met het schoonvegen van de Zeedijk in het centrum zijn de junks massaal naar Zuidoost getrokken, zo'n zevenhonderd zwerven er rond. Straatdealers verkopen vanuit de ene broekzak marihuana, vanuit de andere heroïne en cocaïne.

Dat moet afgelopen zijn, vindt Belliot. Ze wil een coffeeshop om de markt van soft- en harddrugs te scheiden. ­Schelto Patijn, dan nog net burgemeester, geeft groen licht.

Ondanks de sterke wens voor een coffeeshop heeft het geen prioriteit. Als Elvira Sweet in 2002 de positie van haar partijgenoot Belliot overneemt, heeft zij haar handen vol. "Ik moet de harddrugsverslaafden van straat halen." Bovendien wil ze niet roekeloos een coffeeshop neerzetten in het stadsdeel, daarvoor ligt het onderwerp te gevoelig.

Strenge eisen
Daarom buigen de politici zich in 2004 over de eisen waar een coffeeshop in Zuidoost aan moet voldoen, bovenop de stedelijke en landelijke criteria.

"De fracties jutten elkaar op," zegt ­Maria Tiggelaven (VVD) in 2004 in Het Parool. De coffeeshop mag eerst niet vlak bij scholen komen, daarna niet bij winkelcentra en vervolgens niet bij buurthuizen, kinderboerderijen en woonwijken. De tegenstanders hoeven weinig te doen, zegt bestuurscommissielid Hans Res (CDA).

"De eisen zijn zo streng, die coffeeshop komt er toch niet." Sweet ziet in dat ze het zichzelf lastig heeft gemaakt en bindt in: een coffeeshop bij een winkelcentrum mag toch.

Laag op de agenda
In 2005 wordt de ondernemer die de coffeeshop mag openen geselecteerd. De uitbater, die liever niet met zijn naam in de krant komt, draagt naar eigen zeggen wel veertig locaties aan, van leegstaande bakkerijen tot braakliggende terreinen voor nieuwbouw.

Het lukt niet: of het stadsdeel reageert maandenlang niet op zijn suggesties of dan blijkt er 'ineens' een school of jeugd­instelling om de hoek te staan.

Terwijl er genoeg potentiële locaties zijn, zegt ondernemer Clyde Reid. Hij praat al sinds 1995 met het stadsdeel over het realiseren van een coffeeshop en werkt samen met de ondernemer van Roots, zoals de shop moet gaan heten.

Ze hebben de ballen niet
Hij spit elke vierkante meter van het stadsdeel uit, draagt constant locaties aan. Dat het niet lukt, wijt hij aan Sweet, die zou hen aan het lijntje houden. "Ze wil haar vingers er niet aan branden." Sweet ontkent. "Juist door de ­eisen is er draagvlak, en ik heb de basis gelegd voor toekomstig coffeeshopbeleid."

De heroïneverslaafden verdwijnen van de straat, het stadsdeel knapt op, maar de coffeeshop is er nog steeds niet. Sweet vertrekt in 2010. "We hebben het nog vaker gehad over het dreggen van een sloot dan over een coffeeshop", zegt Toon Geenen, deelraadslid voor de PvdA tussen 2010 en 2014. Hiermee verwoordt hij de breedgedragen opinie onder (oud-)politici: de coffeeshop staat niet hoog op de agenda.

"Bestuurders in Zuidoost hebben de ballen niet", zegt Belliot stellig over haar opvolgers. Met het neerzetten van een coffeeshop win je geen stemmen. De buurtbewoners die voor een coffeeshop zijn, willen die niet naast hun huis. Daarnaast hebben de vele kerken in het stadsdeel, traditioneel tegen het gebruik van marihuana, een grote en trouwe achterban.

Doorbraak
Dan start vanuit de gemeente in 2012 een pilot om het aantal coffeeshops beter over de stad te verspreiden. Ondernemers die naar Zuidoost willen, krijgen voorrang. Roots wordt onderdeel van de pilot. Zonder Clyde Reid, die heeft er na al die jaren genoeg van.

Na vier jaar komt de doorbraak. De weg lijkt nu zelfs vrij voor twee coffeeshops. De ondernemer van Roots heeft het zo goed als rond. Het pand aan de Hoekenrode, dat hij al een paar jaar op het oog heeft, wisselt van eigenaar.

Met hem kan hij een huurcontract afsluiten. Ondernemers in de buurt en omwonenden kunnen nog bezwaar maken, dus zeker is het nog niet helemaal. Maar de eerste coffeeshop in Zuidoost is dichter bij dan ooit.

Deze reconstructie is gemaakt door masterstudenten journalistiek van de UvA: Anki Witte, Henk Ruigrok van der Werven, Renate Guitink en Charlot Verlouw. Zij spraken met met 45 (oud-)politici en andere betrokkenen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden