Zorgt de rechter voor schone lucht in de stad?

Bij de rechtbank eist Milieudefensie woensdag dat de overheid meer doet tegen luchtvervuiling. Hoogleraren geven de actiegroep een goede kans. 'Het kabinet heeft bepaald niet alles op alles gezet.'

Nederland bedong in Brussel eerder 5 jaar uitstel, tot 2015, om overal aan de EU-richtlijnen voor stikstofdioxide te voldoen Beeld getty

Opnieuw zijn het milieubeschermers die de staat voor de rechter slepen. In 2015 kreeg Urgenda bij de rechter gedaan dat Nederland meer moet doen tegen klimaatverandering, woensdag eist Milieudefensie extra inspanningen tegen luchtvervuiling.

Toch was het niet de klimaatzaak van Urgenda die Milieudefensie op het idee bracht om naar de rechter te stappen, zegt campagneleider Anne Knol. In de landen om ons heen hebben actievoerders al meermaals rechtszaken gevoerd omdat de luchtkwaliteit te wensen overlaat. En met succes.

Europese richtlijnen
Zo procedeert het Britse ClientEarth met tientallen advocaten tegen het kappen van bossen, vervuiling van zeeën én luchtverontreiniging. In Duitse steden als Stuttgart en Düsseldorf wonnen milieuorganisaties rechtszaken die de overheid dwong 'zo spoedig mogelijk' aan de Europese luchtkwaliteitseisen te voldoen.

Dat is precies de eis die ook Milieudefensie bij de Haagse rechtbank heeft neergelegd. Op verschillende plekken in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag, maar ook rond snelwegen en de intensieve veehouderij, lukt het Nederland al jaren niet om aan de Europese richtlijnen voor stikstofdioxide en fijnstof te voldoen. En dat terwijl Nederland al eens vijf jaar uitstel heeft bedongen in Brussel.

"Dat zal de rechter zeker meewegen," zegt hoogleraar staats- en bestuursrecht Wim Voermans. "Die zal toch kijken wat Nederland heeft gedaan om aan de normen te voldoen nadat het uitstel op uitstel had gekregen. En dan blijkt dat het kabinet-Rutte II bepaald niet alles op alles heeft gezet. Nee, ze hebben doodleuk meer plekken aangewezen waar we 130 mogen rijden. Dan wordt het een moeilijk verhaal."

Veel kans
Voermans acht de zaak van Milieudefensie kansrijk. Zo ingewikkeld is het eigenlijk niet: "Als een lidstaat de drempels niet haalt die in Europees verband zijn afgesproken, dan kunnen burgers naar de rechter. En dan maken ze veel kans."

Dat is ook het verschil met Urgenda, dat de rechter aan zijn zijde vond met een ander pleidooi, dat Nederland een 'zorgplicht' heeft en meer moet doen om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen - een uitspraak die ook Voermans verraste en die naar zijn verwachting in hoger beroep geen stand zal houden.

Ook hoogleraar milieurecht Gerrit van der Veen ziet het zonnig in voor Milieudefensie. "Bij Urgenda bleek al dat de rechter voor zichzelf een rol ziet weggelegd om de staat aan milieudoelstellingen te houden. Bij Milieudefensie gaat het om redelijk dwingende voorschriften waarvan de staat ook wel vindt dat die nageleefd moeten worden. Juridisch steekt de zaak daarom wat sterker in elkaar dan die van Urgenda."

Gevoelde urgentie
Wel merkt hij op dat het morgen gaat om een kort geding vooruitlopend op een bodemprocedure in november. Daarom is het voor Van der Veen nog wel de vraag of de rechter meegaat in de door Milieudefensie gevoelde urgentie om snel maatregelen te treffen.

Hoogleraar omgevingsrecht Chris Backes twijfelt hardop of de zaak concrete gevolgen kan krijgen. "Als ze echt iets gedaan wil krijgen, moet Milieudefensie concrete eisen stellen."

Aan de andere kant: alleen al door de aandacht die de rechtszaak genereert, voelt de politiek zich vaak geroepen om nieuwe maatregelen te treffen. "De Urgendazaak was strikt juridisch niet zo sterk, denk ik. Het kan dus best zijn dat de uitspraak in hoger beroep onderuitgaat. Maar dat is niet meer relevant omdat de Tweede Kamer meteen heeft gezegd: wij willen dat de uitspraak wordt nageleefd. Zo zie je maar dat dit een supereffectief middel kan zijn."

App voor schone lucht

Het AMS Institute, dat slimme oplossingen voor stadsproblemen verzint, werkt aan een app voor de smartphone die niet de snelste maar de schoonste route door de stad be­rekent.

Afhankelijk van de verkeersstromen, de weersverwachting en notoire industriële uitstootbronnen berekent de app een route waarbij fietsers en voetgangers zo weinig ­mogelijk vuile lucht inademen. Ook geeft de Health Urban Route Planner een inschatting van de luchtkwaliteit van de komende 48 uur. De app moet begin 2018 af zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden