'Zonder seks kun je, zonder affectie niet'

HAARLEM - Speelt het celibaat een hoofdrol in de kwestie rondom het misbruik in katholieke instellingen? ,,Nee'', zegt universitair docent Anke Bisschops. ,,Ja'', zeggen veel katholieken.

,,Wie niets met seksualiteit mag, gaat een illegale uitweg zoeken. Die redenering hoor ik vaak'', zegt Anke Bisschops. Als docent aan de Faculteit Katholieke Theologie in Tilburg onderwijst ze priesters in opleiding. Ook geeft ze gastcolleges op diverse seminaries. ,,Toch is er geen onderzoek dat die redenering bevestigt. Seksueel misbruik komt voor in allerlei settings.''

De verhalen over seksueel misbruik die nu boven tafel komen, spelen zich voornamelijk af in de jaren vijftig, zestig en zeventig van de vorige eeuw of daarvoor. ,,In die tijd rustte er een enorm taboe op seksualiteit. Vrijwel de gehele samenleving had geen flauw idee hoe met seks om te gaan. Er gebeurde veel wat het daglicht niet kon verdragen. En dus ook binnen de seminaries en internaten. Dat werd versterkt doordat er bijna niets mocht. Zelfbevrediging bijvoorbeeld. Jongens onder elkaar deden seksuele spelletjes, soms onder dwang. Blijkbaar waren er ook paters en broeders die zich niet van seksuele spelletjes konden weerhouden.''

Bisschops denkt dat de daders van misbruik vaak volledig met hun gevoelsleven overhoop lagen. ,,Onderzoek waarom daders van misbruik deden wat ze deden, is er niet. Maar ik denk dat het een emotionele behoefte was die een seksuele uiting kreeg. Mannen leefden met mannen. Die konden hun verhalen niet kwijt. En dat mocht ook niet. De katholieke kerk was bang dat er gelegenheidshomofilie zou ontstaan.'' Om dat de kop in te drukken, mochten leerlingen, broeders maar ook priesters geen diepe vriendschappen met elkaar aangaan, legt Bisschops uit. ,,Dat maakte heel eenzaam. Zonder seks kunnen we wel. Maar zonder emotionele uitwisseling niet.''

Dat vind ook een katholieke vrouw uit Noordwijkerhout. ,,Iedereen heeft behoefte aan genegenheid, aanraking. Wat er in de instellingen is gebeurd, is afschuwelijk. Daarom ben ik groot tegenstander van het celibaat. Dat mag wat mij betreft direct afgeschaft.'' De vrouw is niet de enige die dat zei de afgelopen weken. Tal van katholieken, ook slachtoffers, noemen 'misbruik' in een adem met 'celibaat'.

Bisschops snapt die redenering. En toch gaat die mank, zegt ze. ,,Een direct verband is er niet. En het is gemakkelijk te ontzenuwen. Veel daders van misbruik zijn getrouwd. Het is veel meer een machtskwestie.''

Dat zegt ook bijzonder hoogleraar Vrouwenstudies en seksuoloog Toine Lagro-Janssen. ,,Seksueel misbruik gaat niet, of niet alleen over seks. Het gaat over de ultieme manier van de ene mens om misbruik te maken van de ander. Degene met macht, de pater of broeder en de afhankelijke, de prepuberale jongen, verstoken van warmte en bescherming.''

,,De kerk had in die tijd veel te veel macht. Dat gold voor alle notabelen'', zegt Bisschops. ,,Dat is nu voorbij. Wel maak ik me zorgen over de eenzijdige samenstelling van de huidige priesteropleidingen. Nog steeds is het mannen onder elkaar. De rol van vrouwen in de kerk kan helpen, vooral in het omgaan met gevoelens.'' (ANP)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden