Plus

Zo zagen Amsterdam en zijn inwoners eruit in 1900

De expositie Amsterdam 1900, vanaf vrijdag in het Stadsarchief, laat zien hoe de stad en de fotografie zich rond 1900 ontwikkelden.

Centraal Station Amsterdam rond 1888 Beeld Stadsarchief

We zijn terug in de tijd en bevinden ons in 1890 voor het Centraal Station van Amsterdam. Zo beleef je het als je in de Bovenzaal van het Stadsarchief de tentoonstelling Amsterdam 1900. Foto's van Olie, Breitner, Eilers en tijdgenoten betreedt. Vlak voor je ogen hangt een opgeblazen reproductie van een panorama dat Jacob Olie in 1890 maakte. Zo groot dat je je deel waant van die wereld.

Maar eerst naar beneden, naar de Schatkamer, waar Anneke van Veen wacht, conservator en samensteller van de tentoonstelling.

"Boven ervaar je de stad zoals die gefotografeerd is door beroeps- en amateurfotografen. We zien een stad die in ontwikkeling is, op de schop gaat. Het nieuwe Centraal Station, de aanleg van het Noordzeekanaal, er veranderde heel veel in het Amsterdam van rond 1900. Beneden richten we de aandacht naar binnen. Je komt bij de mensen thuis, ziet hoe er werd gewoond, gewerkt en geleefd."

Amateurs
Het mooie van deze tentoonstelling is dat er alleen originele foto's zijn te zien. En een paar kleurenafbeeldingen, autochromes. Niet alleen van de beroemdste Nederlandse fotografen van die tijd: Jacob Olie, George Hendrik Breitner en Bernard F. Eilers, maar ook van amateurs, en liefhebbende vaders.

("Nee, er hangen hier geen foto's door vrouwen gemaakt. Die waren er wel, maar ik ben ze niet tegen gekomen.") 250 unieke foto's en albums.

Onbewoonbaar verklaarde panden aan Nieuwe Kerkstraat 42 en 44, 1913, door de gezondheidsdienst Beeld Stadsarchief

"In 2010," zegt Van Veen, terwijl we langs de vitrines met foto's van fabriekshallen, veilingen en scheepswerven lopen, "heb ik hier een tentoonstelling gemaakt van de beginperiode van de fotografie, van 1845 tot 1875. We hebben nu de volgende periode genomen: 1880-1916."

Waar in die eerste expositie een verstild Amsterdam te zien was - er kon nog geen beweging worden gefotografeerd - zien we nu een levendig Amsterdam.

Marietje Zeegers, dochter van fotograaf Jan Zeegers, 1912 Beeld Stadsarchief

En door die ontwikkeling van de fotografie - nieuw was ook een handzaam boxje waarmee je vanuit de heup foto's kon maken waardoor fotograferen betaalbaar werd voor de niet-beroepsfotografen - kon er nu ook binnen worden gefotografeerd.

Sociale fotografie
"Je ziet dan ook de donkere rafelranden van de samenleving. Amsterdam was een kleine stad waar een half miljoen mensen dicht op elkaar leefden. Dat had zijn keerzijde; armoe, slechte werkomstandigheden. Heel bijzonder, die foto's van kelderwoningen en vervallen buurten. Deze vroege sociale fotografie vind je nergens anders in Nederland."

Franse fotograaf op een dukdalf, 1911, fotograaf onbekend Beeld Nationaal Archief/Collectie Spaarnestad Photo

We zijn weer in de Bovenzaal, waar de bezoeker onthaald wordt met panorama's van de stad. Prachtige foto's van G.H. Heinen. "Hij maakte een serie van 26 foto's voor een chic album. Omgerekend zou dat album nu 270 euro kosten. Duur, ja, maar dan had je wel iets."

We zien de veranderende stad. Een stad die opleeft, wakker wordt uit die slaperige negentiende eeuw. We zien werk van Eilers, die kunst wilde maken, mooie Olies, een 'nieuwe' Breitner (een paard in een bouwput, Breitner was gek van paarden), en werk van anderen van wie we de namen vergeten zijn, maar die hier weer opleven. Zoals de gebroeders 't Hooft, die foto's maakten die aan de grote Breitner werden toegeschreven. Gaat dat zien!

Amsterdam 1900. Foto's van Olie, Breitner, Eilers en tijdgenoten. 14 oktober t/m 5 februari in het Stadsarchief, Vijzelstraat 32.

Prinsengracht, 1916, door Bernard Eilers Beeld Stadsarchief
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden