Plus

Zo voorkwamen agenten een veel bloediger aanslag op CS

Negen seconden duurde de aanslag op het CS. Hoofdcommissaris Pieter-Jaap Aalbersberg over de seconden, minuten en uren die volgden. 'Je kunt erop trainen, trainen en nog eens trainen.'

Het CS na de steekpartij vrijdagmiddag Beeld Remko de Waal

"Het is kort voor het middaguur als Jawed S. op het Centraal Station aankomt met de internationale trein uit Duitsland. Een half uur later pleegt hij zijn feiten."

Als hoofdcommissaris Pieter-Jaap Aalbersberg 's avonds laat in een vrijwel verlaten hoofdbureau de eerste terreuraanslag in Amsterdam in veertien jaar reconstrueert, vertelt hij de feiten alsof hij zijn manschappen instrueert.

Maar als het gaat over hoe 'zijn' politiemensen een veel bloediger aanslag hebben voorkomen, klinkt onverhulde trots door: "We hebben aan de Amsterdammers laten zien dat we er staan. Ik ben ervan overtuigd dat er veel meer slachtoffers waren gevallen als deze agenten niet hadden opgetreden, want deze persoon was op veel meer uit."

Terug naar de feiten. Op het Centraal Station werken agenten die horen bij het Team Openbaar Vervoer. Zij kennen het station goed en werken nauw samen met de NS en handhavers.

Bovendien zijn de agenten opgeleid als 'spotter': ze leren afwijkend gedrag te herkennen. De meeste mensen op een station zijn onderweg, dus een persoon die doelloos rondhangt, valt op. Net als iemand die alle borden blijft bekijken of van perron naar perron trekt.

In de heup geschoten
Op een station vang je vooral zakkenrollers door op afwijkend gedrag te letten, maar sinds enkele jaren is er alertheid op een mogelijke aanslagpleger.

Aalbersberg: "Kort nadat Jawed S. op het station was gearriveerd, viel zijn afwijkende gedrag op bij een van de agenten. Die bleef hem in de gaten houden."

"Hij riep twee collega's erbij om samen S. aan te spreken. Terwijl zij overleggen hoe ze hem zullen aanspreken, zien ze dat hij begint te steken."

Dat gaat razendsnel. In stilte, dus zonder iets te roepen, steekt S. een man die vlak bij hem loopt in de rug. Ook een tweede passant wordt geraakt.

De agenten, die dan zo'n twintig meter van S. verwijderd zijn, trekken hun vuurwapens. Terwijl een van de slachtoffers ineenzakt, rent Jawed S. onmiddellijk met het mes naar een volgend doelwit.

Voor hij opnieuw kan toeslaan, schieten de agenten hem in de heup. S. valt neer en kan zich niet meer bewegen.

Aalbersberg: "Maar dat is nog maar het begin."

Achtergelaten koffers
Direct na het schieten treedt een zorgvuldig geoefend draaiboek in werking, vertelt de hoofdcommissaris. "De verdachte wordt niet direct in de boeien geslagen, de situatie wordt bevroren. Eerst wordt gekeken of hij een bom bij zich heeft. Dat gebeurt rustig, dus zonder te schreeuwen. We willen paniek voorkomen. Sommige reizigers stonden koffiedrinkend toe te kijken."

Direct na het schieten bekijken agenten de camerabeelden die op het station worden gemaakt. "Daarop zagen we dat alle koffers in de hal stuk voor stuk waren achtergelaten door wegvluchtende reizigers."

"Ook zagen we wat de verdachte had gedaan sinds hij was aangekomen op het station. Daardoor konden we snel vaststellen dat hij alleen was."

Seconden of minuten na het incident is Aalbersberg op de hoogte.

"Ik zat te vergaderen op het bureau Kabelweg, waar de recherche zit. Over de intercom in het gebouw klonk een alarm. 'Willen alle collega's het werk neerleggen en naar beneden komen. Groot incident, groot incident.'"

Terwijl anderen de operationele leiding op zich nemen, communiceert hoofdcommissaris Aalbersberg in 'de driehoek' met de hoofdofficier van justitie, ­Nicole Zandee, en burgemeester Femke Halsema.

"Op dat moment is het informatiebeeld het belangrijkst. Je moet feiten hebben."

Dan komt het zeer omvangrijke recherche­onderzoek op gang. Het wordt uitgevoerd door een Team Grootschalige Opsporing van de districtsrecherche, die bijvoorbeeld ook liquidaties onderzoekt.

Pieter-Jaap Aalbersberg, Amsterdamse ­hoofdcommissaris werd na de aanslag met een mes op het CS, vrijwel direct op de hoogte gesteld. Beeld Jerry Lampen

Op de plaats delict wordt forensisch onderzoek verricht en het team stelt zich in op het horen van honderden getuigen. Ook met de AIVD en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding wordt overlegd, maar zij kennen S. niet.

Vrijdag al is duidelijk dat sprake is van een aanslag, zaterdag bevestigt Jawed S. in zijn eerste verhoor in het ziekenhuis dat hij terroristische motieven had.

"Een tolk die Farsi spreekt, is aanwezig, dus dat gaat soms moeizaam. Zijn advocaat is erbij. S. wordt gehoord door verhoorspecialisten en er zijn islamdeskundigen beschikbaar die kunnen snappen wat zijn verklaring is."

Willekeurige slachtoffers
S., die niet eerder in Nederland was, vertelt specifiek naar Amsterdam te zijn gekomen omdat volgens hem de islam in Nederland stelselmatig wordt beledigd. Hij vindt Nederland daaraan medeverantwoordelijk.

Hij noemt Wilders meerdere keren, maar over de cartoonwedstrijd zegt hij niets. Hij wist niet dat de mannen die hij neerstak, Amerikaanse toeristen waren. S. zegt de slachtoffers willekeurig te hebben gekozen.

Aalbersberg: "Er zijn geen aanwijzingen dat hij dit samen met anderen heeft uitgevoerd. We zijn erg benieuwd naar wat hem heeft getriggerd om nu toe te slaan."

Een grote aanslag met meerdere daders en zware wapens moet worden georganiseerd, maar een eenling kan plotseling toeslaan. Dat maakt het voor politie en inlichtingendiensten moeilijk dergelijke aanvallen te voorkomen.

Aalbersberg: "Aan 'de voorkant' kun je daar­tegen weinig doen, maar je kunt er wel op trainen, trainen en nog eens trainen. Dat hebben we veel gedaan in Amsterdam."

"Op de stations hebben we zeker tien keer geoefend, ook met de speciale eenheden van de Dienst Speciale Interventies. Zij oefenen dan 's nachts, als het station leeg is, allerlei scenario's. Van de gewelddadige eenling tot de man met de kalasjnikov."

"Ook de gewone agenten worden opgeleid, want in het eerste kwartier zijn zij het vaak die het gevaar moeten opzoeken. De agenten die vrijdag ingrepen zeiden ook: het ging precies zoals we hadden geoefend."

"Voor een moment als dit hebben we de procedures aangescherpt. We waren voorbereid en dat geeft vertrouwen. Natuurlijk is dit geen garantie voor de toekomst, maar het toont dat wij eraan werken om er staan als het er om draait."

"Het was voor dit moment dat we jarenlang hebben getraind. Er zijn twee slachtoffers gevallen en dat is zeer ernstig, maar het is klein gebleven. Binnen negen seconden was het opgelost. De agenten hebben op een uniek moment het verschil gemaakt, door kalm en heldhaftig op te treden. Zij hebben de stad en ons als Amsterdammers voor veel ellende behoed."

Lees alles over de aanslag op CS in ons dossier

Onderzoek van de hulpdiensten na de aanslag Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.