PlusPS

Zo riant woont de olifant in Artis nu

Een hightech voedingssysteem, een extra groot zwembad met waterkanonnen: in het nieuwe olifantenverblijf in Artis worden de dieren op hun wenken bediend. Hoe komt zo'n verblijf tot stand? 'Huidverzorging is voor olifanten heel belangrijk.'

Het nieuwe olifantenverblijf in ArtisBeeld Marc Driessen

Acht rotspartijen met wisselende structuren, water zo diep dat er in kan worden gezwommen, een losliggende boomstronk om tegen aan te schuren en planten uit de ­savanne, het bos en het moeras.

Er zal een hoop getrompetter ­klinken als moeder Thong Tai en dochters Yindee en ­Sanuk hun eerste stappen zetten in het nieuwe olifantenbuitenverblijf, zegt verzorger Remco Holterhues.

"Een beetje alsof je een mens voor het eerst op de maan zet. ­Zonder al te ver van elkaars zijden te wijken, zullen ze voorzichtig steeds een nieuw deel van hun onderkomen ontdekken."

Vijf jaar lang is er gewerkt om het nieuwe verblijf van de Aziatische olifantenkudde zo goed mogelijk aan te laten sluiten op hun behoeftes en daarmee hun natuurlijke gedrag te stimuleren. In het geval van de olifant is dat: bewegen, eten, zwemmen en het versterken van de sociale band.

Verzameling
Per diersoort zijn de behoeftes verschillend - een reuzensalamander wil een donkere omgeving met water op precies de juiste temperatuur, een krokodil heeft diep water nodig om zich in te kunnen voortplanten - en het kost veel tijd om daar per verblijf in te voorzien.

"Er zijn enorm veel keuzes die je moet maken. Het moet aantrekkelijk zijn voor de bezoeker, te onderhouden zijn voor de verzorgers en bovenal moet het voor het dier ­geschikt zijn om in te leven," zegt landschapsarchitect Thijs de Zeeuw, die het nieuwe olifantenverblijf in Artis - vanaf morgen open voor bezoekers - ontwierp.

"Het leuke aan een dierentuin is dat het een verzameling is van kleine landschapjes. Je verdiept je in een diersoort en daar pas je het gebied op aan. Je moet ervoor zorgen dat het landschap op zichzelf gaat functioneren, dat is een ­uitdaging."

Prikkelend landschap
In de richtlijnen van de European Association of Zoos and Aquaria is vastgelegd aan welke eisen een verblijf in een dierentuin minimaal moet voldoen. Gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek worden de richtlijnen per diersoort samengesteld door adviseurs, gespecialiseerd in die bepaalde soort. Bij opzienbarende nieuwe bevindingen rondom de behoeftes en het welzijn van het dier worden de eisen voor het verblijf aangepast.

"Om een beeld te krijgen van wat een diersoort nodig heeft, begin ik met een grondig onderzoek," zegt De Zeeuw. "Ik lees veel wetenschappelijke literatuur, praat met verzorgers en kenners, bestudeer het dier in het wild en in ­andere dierentuinen. Zo wordt aanvullend op de ­eisen van de officiële richtlijn een programma met wensen opgesteld. Dat vertalen we in zogeheten gedragsverrijkingselementen, die de dieren moeten prikkelen hun ­natuurlijke gedrag te uiten."

Olifantenverzorgers Remco Holterhues (l) en Sil Verhagen in het nieuwe verblijfBeeld Marc Driessen

Elk dierenverblijf is goed doordacht. Een voorbeeld is het apenhuis in Artis, waar aapjes als de dwergoeistiti en de witgezichtsaki leven, maar ook dwerghertjes en vleermuizen. Bezoekers lopen er tussen de vrije dieren.

Regenmachine
"Voor al deze dieren is het belangrijk dat het verblijf dicht ­beplant is en dat ze zich makkelijk kunnen verstoppen als ze dat ­willen," zegt verzorger Ivar van den Berge. Voor de ­dwergoeistiti, met een gemiddelde lengte van dertien ­centimeter de kleinste aap ter wereld, zijn er planten en bomen geplant met extra zoete sappen. "Ze bijten in de stronk om gom en boomsappen te bevrijden."

Fouten worden weleens gemaakt, bekent De Zeeuw. ­Zoals bij de uitbreiding van het onechte gavialenverblijf, vier jaar geleden. De onechte gaviaal, een krokodillensoort, leeft oorspronkelijk in een regenachtig gebied waar de moesson de seizoenen bepaalt, dus is er aan het onderkomen een ­regenmachine toegevoegd. "Toen we de ­machine voor het eerst aanzetten, wisten de onechte ­gavialen niet wat hen overkwam. Ze zwommen direct naar het droge stuk. Inmiddels zijn ze eraan gewend."

Dat het goed is dierenverblijven geregeld te verbeteren en ­vernieuwen, staat voor bioloog Jelle Reumer buiten kijf. Maar of het de dieren gelukkiger maakt? "De enige manier om daar achter te komen, is het dier vragen hoe het met hem gaat. En dat kan niet," zegt Reumer. "Als een tijger van links naar rechts blijft lopen en zijn tanden slijt aan het ­beton, kun je stellen dat hij niet ­gelukkig is. Als een dier natuurlijk gedrag vertoont, zou hij tevreden kunnen zijn. Maar zeker weten doen we dat niet."

Vier keer zo groot
Met alleen een aantal rotsen, zandgrond, bomen en een stuk water oogt het pinguïnverblijf misschien wat karig, maar volgens Reumer hoeft dat niet te betekenen dat ­pinguïns dat zelf zo ervaren. "Dan zijn we antropomorfisch bezig: we projecteren onze menselijke ideeën op dieren. Pinguïns zijn heel sociale dieren; dat ze hun sociale gedrag kunnen uiten, is voor hen het belangrijkst."

Onechte gaviaal in het verbouwde reptielenverblijfBeeld Marc Driessen

In het nieuwe olifantenverblijf is veel aandacht besteed aan gedragsverrijking. Een deel van het parkeerterrein is opgeofferd, waardoor het verblijf vier keer zo groot is als het oude onderkomen, en er is een groot waterbassin toegevoegd.

De Zeeuw: "In het oude verblijf was al een bad, maar daarin raakten olifanten de grond. Nu is het diep en groot ­genoeg om in te zwemmen. Er zijn ­waterkanonnen toegevoegd om zwemmen te stimuleren en onderwater zijn er luchtbellen en -stralen om de dynamiek van stromend ­water na te bootsen."

Bezoekers kunnen via een verdiepte brug op ooghoogte naar de badende olifanten kijken. "Daar voelt de afstand tussen publiek en olifant heel klein, doordat de scheiding onder water zit," zegt de architect. Verzorger Sil Verhagen voegt toe: "En je moet uitkijken dat je niet nat wordt door het water dat over de rand stuwt als ze het water ingaan."

Huidverzorging
Groot pronkstuk zijn de acht rotspartijen die meerdere functies hebben. Doordat ze op strategische plekken ­geplaatst zijn, zijn er verschillende 'klimaten' gecreëerd: zon en schaduw, luw en winderig en licht en donker. "Huidverzorging is voor olifanten heel belangrijk," zegt De Zeeuw. "Daarom hebben de rotsen verschillende ruwheden. Als de olifanten hard willen schuren, zoeken ze grove rotsen op. Zit er na het zwemmen veel vocht in hun poriën, dan schuren ze dat er liefst uit via een gladde rots."

Helemaal hightech is het ingebouwde voedingssysteem. "Aziatische olifanten zijn in het wild de hele dag op zoek naar voedsel, dat wilden we in dit verblijf ook stimuleren," licht de architect toe. Op willekeurige tijdstippen gaan er schuiven open, zodat er hooi of voedselbrokken ­tevoorschijn komen. "Zo gaan ze hopelijk meer bewegen om aan hun voedsel te komen, net als in de natuur."

Olifantenverzorger Verhagen verwacht dat de olifantenkoeien in hun nieuwe verblijf meer op hun gemak zijn. "De verbouwing bracht veel lawaai met zich mee en zorgde voor onrust bij Thong Tai, Yindee en Sanuk. Met de extra ruimte kunnen ze nu meer doen wat ze in de natuur ook doen: eten zoeken en zwemmen.

Lees ook: Sanuk krijgt alle ruimte in nieuw olifantenverblijf van Artis

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden