Plus

Zo onderzoek je de dood van 700.000 Amsterdammers

Waaraan gingen Amsterdammers tussen 1854 en 1940 dood?

Een kaart van de stad ui 1866 met daarop de sterfgevallen aan choleraBeeld Stadsarchief Amsterdam

Dat, en meer, willen historisch demografen van de Radboud Universiteit uitzoeken en daarvoor kunnen ze alle extra hulp gebruiken. Zes vragen over dit project.

Over hoeveel Amsterdammers hebben we het?
Tussen 1854 en 1940 stierven in bijna honderd jaar zevenhonderdduizend mensen in Amsterdam, uiteenlopend van mensen die hier woonden of toevallig in de stad waren, op doorreis of als immigranten, legt onderzoeker Evelien Walhout uit.

Van al die mensen zijn naast de doodsoorzaak ook gegevens zoals het adres, geslacht, leeftijd, huwelijkse staat, religie en beroep bijgehouden.

Geen naam?
Nee, zegt Angélique Janssens, projectleider en bijzonder hoogleraar historische demografie. Opzoeken waar een overgoot opa aan overleed kan niet. "De naam vonden ze toen simpelweg niet interessant."

Het register is halverwege de negentiende eeuw aangelegd in opdracht van de gemeente Amsterdam. "Zo konden ze in kaart brengen wat de doodsoorzaken waren en hoe ze de volksgezondheid konden verbeteren. Of je Jantje of Pietje heette was daarvoor onbelangrijk."

Waarom is zo'n database interessant?
Het is een goudmijn, zegt Janssens. Zo veel gegevens over de algemene bevolking op individueel niveau over zo'n lange tijd en in zo'n cruciale periode, waarin de sterftecijfers en de doodsoorzaken veranderden, is uniek. Ook internationaal.

"Daarbij komt dat het gaat om informatie die de artsen destijds zo hebben vastgesteld, waardoor je veel preciezer kunt kijken naar patronen." Ook Maastricht en Roosendaal beschikken over dit soort gegevens, "maar Amsterdam was als havenstad een bijzondere stad: dynamisch, waar infectiehaarden binnen kwamen, met een heterogene bevolking, die voorop liep met het implementeren van nieuwe medische inzichten."

Wat kunnen we aan de hand van die gegevens te weten komen?
Janssens: "Het is hele rijke sociaaleconomische informatie waarmee we de ontwikkeling van de gezondheid kunnen reconstrueren.

Ik wil weten wat de verschillen in doodsoorzaken tussen mannen en vrouwen waren, of bedrijfsongevallen een grote rol speelden, of er veel moedersterfte was, hoe het samenging met de kwaliteit van leven van een bevolkingsgroep, of de grote joodse bevolkingsgroep in de stad een betere overlevingskans had, omdat bijvoorbeeld langer borstvoeding werd gegeven of omdat de hygiëne beter waren.

Vanaf wanneer vind je hart- en vaatziektes en kankers en bij welke groepen?"

Waar gingen Amsterdammers in die periode aan dood?
Infectieziektes zoals tuberculose en cholera, waren grote boosdoeners voor volwassenen. Voor kinderen had het vaak te maken met slechte hygiëne, voedsel en water.

Walhout: "Er vond in die jaren een verschuiving plaats van infectieziektes naar chronische- en ouderdomsziektes."

Wat kun je doen om te helpen?
Je kunt je nu al aanmelden voor het project 'Amsterdamse doodsoorzaken' bij velehanden.nl. Maandag is de officiële aftrap van het project in het Stadsarchief. Eenmaal vrijwilliger krijg je in je computerscherm de originele bron te zien, een scan van een pagina met op elke regel een persoon, en daaronder een invoerscherm, waarin de persoonsgegevens ingevuld kunnen worden.

Bij elkaar gaat het om 22.000 scans. Dat is heel veel, geeft Janssens toe. Ze hoopt dan ook op heel veel vrijwilligers, zodat ze -hopelijk- binnen een jaar met het onderzoek kunnen aftrappen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden