PlusAchtergrond

Zo maak je een (familie)ruzie voor kerst weer goed

Beeld Kristel Steenbergen

Feestdagen en familie, daar komen weleens slepende conflicten uit voort. Hoe maak je het op tijd goed? Tips van presentator Bert van Leeuwen, mediator Betto van der Deijl en familiepsycholoog Dave Niks.

1. Denk terug aan de tijd dat het goed was

Al twintig jaar verenigt EO-presentator Bert van Leeuwen met Het familiediner strijdende familieleden die ­elkaar soms al jaren niet meer hebben ­gezien. De hakken zijn ooit in het zand gezet en dan wordt het steeds moeilijker om een stap naar elkaar toe te zetten. “Ik neem de familie­leden altijd even terug naar de tijd waarin alles nog goed was en ze het wel met elkaar konden vinden. Vaak realiseren ze zich dan dat ze deze ­situatie inderdaad niet willen en worden ze ontvankelijker om weer met elkaar in ­gesprek te gaan. Iemand overhalen heeft geen zin, ze moeten zelf beslissen het contact weer aan te gaan. We bieden ze na de opnames professionele mediation aan.”

2. Durf de eerste stap te zetten

De onwil om de eerste stap te zetten, kan voortkomen uit koppigheid, trots of oude patronen. Van Leeuwen: “Zo had ik ooit twee zussen van 88 en 86 jaar. Die van 88 presteerde het om te zeggen: ‘Zij is mijn jongere zus, dus ze moet maar naar mij toe komen.’”

Onzekerheid en angst het deksel op de neus te krijgen weerhoudt mensen er nogal eens van contact te zoeken. Oud-notaris en mediator Betto van der Deijl: “Het is niet makkelijk om op iemand af te stappen met wie je een conflict hebt en te zeggen: ‘Ik heb er genoeg van. Zullen we op een eerlijke manier praten om te kijken wat de oorzaak is?’ Dat voelt voor veel mensen als je ongelijk toegeven. Durf over je eigen schaduw heen te stappen.”

3. Kijk naar de diepere oorzaak

Vaak heeft een langdurig conflict een diepere oorzaak. ­Erfenisruzies bijvoorbeeld gaan zelden alleen om het geld, zegt Van der Deijl. Kinderen strijden met elkaar over de erfenis terwijl het erom gaat wie de beste band had met hun ouders. “Zeker in het geval van nalatenschappen ­komen cliënten soms met stapels dossiers binnen. Het eerste wat ik doe, is die papieren van tafel ­vegen en met ­elkaar praten over wat er nu aan de hand is: ‘Wat is jouw pijn of verdriet?’ Soms haal ik die in een een-op-een­gesprek naar boven. Daarna pakken cliënten hun verantwoordelijkheid om een einde te maken aan een conflict.”

4. Ga uit van goede intenties

Bij familiepsycholoog Dave Niks kwam eens een man in zijn praktijk: als het ging om de opvoeding van zijn kind kon hij het voor zijn gevoel niet goed doen in de ogen van zijn ouders, die geregeld oppasten. “Ik vertelde hem dat zijn ouders het beste voorhadden met zijn kind. En adviseerde hem het gesprek aan te gaan en dat hardop uit te spreken: ‘Jullie hebben de beste bedoelingen, wij ook, dus het gaat niet om goed of fout, maar in hoeverre kunnen we de manier waarop jullie het doen en wat wij vinden beter op elkaar laten aansluiten?’ Door uit de verwijten te blijven, haal je de angel eruit.”

5. Vul niet in maar stel vragen

“De grootste boosdoener in ruzies zijn aannames en daaruit voortvloeiende misverstanden,” aldus Dave Niks. “Ik maak vaak mee dat iemand dénkt te weten wat de ander vindt en voelt, maar als je checkt of je aannames correct zijn, geef je de ander de mogelijkheid om een toelichting te ­geven. In negen van de tien gevallen blijken de zaken ­anders te liggen en waren de irritaties onnodig.”

Blijven kemphanen elkaar verwijten maken, dan is de kans dat het goedkomt nihil. Bert van Leeuwen: “Blijf uit jij-dit en jij-dat, maar vraag met nieuwsgierigheid waarom iemand iets op een bepaalde manier heeft gedaan. Ik had na een aflevering een keer twee broers in de mediation, en de een was heel boos dat de ander hem niet had opgezocht toen hij in het ziekenhuis lag. Toen bleek dat de ander op dat moment zelf ook diep in de problemen zat. Ze wisten niet van elkaars situatie.”

6. Steek de hand in eigen boezem

Al willen we nog zo graag dat de ander honderd procent schuld heeft aan de ruzie, van binnen weet vrijwel ­iedereen dat hij of zij zelf ook een aandeel heeft, aldus ­mediator Betto van der Deijl. Onderken dat je zelf fouten hebt gemaakt, dat maakt het voor de ander makkelijker om ook fouten toe te geven. Bert van Leeuwen: “Iedereen laat steken vallen. Ik hoor mensen weleens zeggen dat ze wel willen praten maar dat de ander éérst excuses moet aanbieden. Dat pareer ik meteen. Ga eerst met elkaar praten, dan komen die excuses daarna wel.”

7. Communiceer vanuit de juiste rol

Een van de grootste oorzaken van conflicten en irritaties, zeker rondom de feestdagen, is dat wensen en verwachtingen niet worden uitgesproken en afspraken niet duidelijk zijn. Van der Deijl ziet bij ruzies tussen ouders en volwassen kinderen vaak dat ze vastzitten in hun rol, terwijl ze ­elkaar als volwassenen zouden moeten benaderen. “Om dat inzichtelijk te maken houd ik sessies met stoelen: de ene stoel representeert de positie van de ouder, de tweede die van het kind, de derde die van de volwassene. Als ze met elkaar in gesprek gaan, corrigeer ik ze als ze op de verkeerde stoel zitten. Als je als volwassene reageert, is er nog steeds emotie, maar dan is die niet meer leidend.”

Die situatie maakte familiepsycholoog Niks zelf mee. “Mijn ouders hebben nooit geleerd om met hun emoties om te gaan, om te praten, of een keer een knuffel te geven. Ik was daar lange tijd boos over, omdat ik hen als het ware als kind bleef verwijten dat ik tekort was ­gekomen. Toen ik meer wist over hun achtergrond, ­begreep ik dat zij het naar hun beste vermogen hebben gedaan. Tegelijk kon ik als volwassene mijn gemis erkennen. Dat gaf ruimte voor dialoog en daarmee verdween de boosheid.”

Families die een bedrijf runnen, hebben dikwijls met rolverwarring te maken. Van der Deijl: “Je ziet vaak dat de ­gesprekken op een verjaardag over het bedrijf gaan, en tijdens het werk hebben ze het over de verjaardag. Ik leer ze om dat uit elkaar te houden. Daarvoor werk ik met twee ruimtes: eentje voor de familie, eentje waarin het om het bedrijf gaat. Zodra er een opmerking wordt gemaakt die in de andere kamer thuishoort, verhuist iedereen van de ene ruimte naar de andere. Dat werkt.”

8. Begraaf het conflict ritueel

Bij een langdurig conflict kan het heilzaam werken de strijdbijl letterlijk of figuurlijk te begraven. Van der Deijl begeleidt weleens zulke rituelen. “Ik ben daar een groot voorstander van. Ik laat de betrokkenen een symbool kiezen voor het conflict, en dat begraven ze of verbranden ze gezamenlijk. Het is een manier om het los te laten, er ­afscheid van te nemen, ook van de bijbehorende emoties. Maar de ruzie moet wel bijgelegd zijn. Vergelijk het met een begrafenis: je kunt pas begraven als iemand dood is.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden