Plus

Zo intelligent is kunstmatige intelligentie

Robots nemen ons leven over. Ze staan in ons huis, ze bepalen ons werk en beïnvloeden de manier waarop we samenleven. Vandaag: hoe intelligent is kunstmatige intelligentie?

Beeld Yoko Heiligers

Tim Salimans laat naast elkaar twee filmpjes zien: links schenkt een hand een blikje cola uit, rechts probeert een robotarm dat na te doen.

"We kunnen de robot simpelweg via commando's de opdracht geven die handelingen uit te voeren," zegt de onderzoeker bij Google Brain, de tak van de datagigant die kunstmatige intelligentie ontwikkelt. "Maar daar komt geen creativiteit bij kijken en er wordt niet van geleerd."

Kunstmatige intelligentie leert zelf van zijn fouten. Via wiskundige algoritmes kan de software oorzaak en gevolg uitvogelen, zolang hij maar begrijpt dat er tussen die twee een relatie bestaat.

Wat gebeurt er als het systeem via zelflerende algoritmes zo'n demo krijgt te zien?

Waar een vaste hand het glas snel vult, wiebelt de robothand in eerste instantie alle kanten op, als het uitvogelt waarom er iets uit het blikje komt als dat wordt gekanteld. Gelukkig worden voor de robotdemo kralen gebruikt: die stuiteren alle kanten op, behalve in het glas.

Brainteams
"Het helpt al door de software die handeling vanuit verschillende hoeken te laten zien," zegt Salimans. "Daardoor begrijpt het systeem de essentie van het inschenken beter: dat als hij een blikje kantelt, het gevolg is dat er iets uitkomt."

"Vervolgens moet de kunstmatige intelligentie begrijpen dat dat in een glas terecht moet komen. Daar moet het via trial and error zelf achterkomen."

Na verloop van tijd wordt de robotarm steeds vaster en mikt hij de kraaltjes in het glas.

Sinds juli is een van de Brainteams die zich bij Google bezighoudt met de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie, gevestigd aan de Amsterdamse Zuidas. Salimans keerde er voor terug uit de Verenigde Staten.

"We zijn nu in staat om artificial intelligence Atarigames uit de jaren tachtig te laten uitspelen doordat het leert van zijn fouten en die fouten bij een nieuwe poging vermijdt. Dat is moeilijk, want het systeem leert alleen als het af en toe wel goed gaat."

Google gebruikt daarbij alle informatie die het van zijn menselijke gebruikers vergaart als leermiddel. Elke keer dat je via Google een vraag stelt, een foto zoekt of een stemopdracht geeft, word je niet alleen geholpen door kunstmatige intelligentie, je leert die intelligentie ook beter te worden.

"We werken er zo voortdurend aan om het aantal stappen tussen herkennen en uitvoeren terug te brengen."

Tekstanalyse is inmiddels zo geavanceerd dat het mensen kan verslaan bij gestandaardiseerde vragentests. Maar betekent dat het dingen dan ook beter begrijpt dan mensen?

"Nee," zegt Jacob Uszkoreit, die voor het Google Brainteam vanuit Berlijn werkt. "Het systeem kent alleen tekst, alleen feiten, en kan die zelfstandig toepassen. Maar het kan die zaken niet staven met andere ervaringen. Het legt geen relatie met hoe mensen de wereld zien."

"Dat is de kern van het onderzoek dat we nu in Amsterdam en Berlijn doen, om het systeem te laten leren van meer dan tekst alleen. Door ook foto's, video en audio toe te voegen en zo ervaringen te kweken via hetzelfde leerproces als tekst. Zodat het systeem bij het samenstellen van antwoorden en bepalen van acties veel nauwkeuriger kan reageren."

"Op dit moment kan niemand programmeren dat een computer vanzelf leert hoe je beelden herkent," zegt Salimans. "Dat lukt alleen met machineleren. Je begint dan handmatig een data­bank aan te leggen: dit is een kat, dit is een hond. Met algoritmes kun je het systeem leren wat een kat is. Dat vergt duizenden pogingen. Uiteindelijk gaat het neurale netwerk dan beelden voorspellen die het nog niet kent."

Blijven dromen
"Het is eenvoudig om de impact van kunstmatige intelligentie te overschatten," zegt Uszkoreit. "We doen dit niet om menselijke creativiteit te verslaan, maar om die creativiteit te vergroten en mensen superkrachten te geven. We kunnen het met kunstmatige intelligentie mogelijk maken dat een pianist op een klavier van acht toetsen met zijn tien vingers een compositie speelt alsof het om een klavier met 88 toetsen gaat."

Salimans: "Ons werk is om te blijven dromen. Deze technologie heeft beperkingen. Wij moeten die beperkingen toepassen en verzachten. Tussen herkennen en taken uitvoeren zitten nog grote stappen, daar moeten we nog omheen werken."

In een serie van zeven verhalen schetst Het Parool de voordelen en valkuilen van kunstmatige intelligentie.

Lees deel 1: Hoe robots ons dagelijks leven overnemen

Zelfhandelende robots

Martijn Wisse, hoogleraar biorobotica aan de TU Delft, doet onderzoek naar de wijze waarop échte robots straks handelingen kunnen uitvoeren zonder dat ze steeds weer moet worden verteld wat ze moeten doen. "Je kunt denken aan een mobiele robot met motivators - armen - die zelf grijpt en plaatst."

"Een fundamenteel probleem is dat robots nog niet goed kunnen omgaan met variatie. In een auto­fabriek zijn alle handelingen voorspelbaar, daar werken robots prima. Maar zodra je hun taak gaat variëren of ze laat werken in een steeds veranderende omgeving met drukte en andere voorwerpen, dan hebben ze daar moeite mee."

"Om robots te leren één ding te herkennen, moeten we ze voeden met duizenden foto's van hetzelfde onderwerp, allemaal met lichte varia­ties. Met het volgende product moeten we dat weer opnieuw doen."

"Wij willen dat ze zich dat zelf kunnen aanleren, dat het herkennen van het ene voorwerp ook leidt tot herkennen van het volgende voorwerp. Zodat een robot het verschil begrijpt tussen een ­tomaat en een sinaasappel. Waardoor hij het ene voorzichtiger aanpakt dan het andere."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden