Achtergrond

Ziekenhuis zoekt oplossing voor stuwmeer aan operaties

Beeld ANP

De coronacrisis zorgt voor een stuwmeer aan uitgestelde operaties. Alleen al in het Erasmus MC in Rotterdam wachten 5000 mensen op een datum. Maar welke patiënt help je het eerst? Het ziekenhuis werkt aan een formule.

Toen de eerste golf coronapatiënten binnenkwam, liep hoofdhalschirurg Rob Baatenburg de Jong van het Erasmus MC met zijn ziel onder zijn arm. “Onze poli’s werden gesloten, operaties uitgesteld, en op de corona-afdelingen en ic’s werkten mijn collega’s zich kapot. Ik dacht: wat is mijn rol eigenlijk?” Het werd een rol die nu misschien wel de meest gecompliceerde van het ziekenhuis is. De chirurg werkt samen met besliskundige Hester Lingsma aan een wiskundig model, dat berekent hoeveel schade een patiënt door uitstel van een operatie oploopt.

Uit een recente inventarisatie van de Nederlandse Zorgautoriteit blijkt dat sinds begin maart 290.000 geplande behandelafspraken in de ziekenhuizen niet zijn doorgegaan. In het Erasmus MC gaat het om zo’n 5000 operaties, wat neerkomt op 11.000 uur opereren. Als de twintig operatiekamers die sinds kort weer open zijn (het Erasmus MC telt er in totaal 26), elke dag acht uur operationeel zijn, zou de achterstand in 69 dagen zijn weggewerkt. “Maar dat is verre van realistisch,” zegt Baatenburg de Jong.

Tsunami

Zes ok’s zijn nog gesloten vanwege de coronazorg, de overige twintig zijn nodig voor acute zorg als bevallingen en trauma, maar ook voor de normale toestroom van patiënten, die veel hoger zal uitpakken dan in dezelfde periode vorig jaar. Huisartsen verwezen door de uitbraak van het coronavirus circa 360.000 mensen minder door naar ziekenhuizen. “Het voelt als een tsunami die op ons af gaat komen. De zee heeft zich al teruggetrokken en daar komt-ie, de golf.”

Baatenburg de Jong richtte zich op een top 50 van ernstige ingrepen, die misschien een paar weken, maar zeker geen maanden kunnen wachten. Denk aan het verwijderen van kwaadaardige tumoren, hart- en vaatoperaties en orgaantransplantaties. Het wiskundige model berekent het verlies van de gezondheid, elke week dat een patiënt langer moet wachten. Grofweg wordt gekeken naar twee dingen: de verwachte levensduur en de kwaliteit van leven bij wel of niet behandelen.

Subjectief

Vooral de kwaliteit van leven bleek lastig te achterhalen. Dat blijft tenslotte subjectief – de ene patiënt zal zijn rolstoel haten, de ander zal accepteren dat hij nooit meer zal lopen. Daarom schakelde Baatenburg de Jong een groep experts in, die hun jarenlange ervaring deelden over de pijn, angst, mobiliteitsproblemen en afhankelijkheid die patiënten te wachten staat na een grote operatie. De groep bestaat uit chirurgen, huisartsen, geriaters, psychologen en onderzoekers naar dit soort wiskundige modellen.

“De reflex van artsen was tot nu toe: een patiënt die er het slechtst aan toe is, help je als eerste. In de pre-covidtijd hoefden we, godzijdank, niet te kiezen tussen een patiënt met een agressieve tumor of iemand die met spoed wachtte op een nieuwe lever. Nu er schaarste is aan ok’s, personeel, ic-capaciteit en geld moeten we de discussie voeren over wie het meeste schade oploopt door uitstel. Maar ook: wie de meeste gezondheidswinst boekt na een operatie.”

Sneller geholpen

Volgens de formule zal de patiënt met leverfalen waarschijnlijk sneller worden geholpen. “Patiënten die een orgaantransplantatie ondergaan boeken ongelooflijk veel gezondheidswinst. Sommigen krijgen bijna hun oude leven weer terug. Die gezondheidswinst is veel groter dan bij een kankerpatiënt die bijvoorbeeld na een hersenoperatie een deel van zijn vitale functies kwijt is.”

Zo simpel als de chirurg de rekensom nu schetst, is het volgens hem niet. “Ik kan niet genoeg benadrukken dat ik niemand met een kwaadaardige tumor een operatie wil ontzeggen, maar als het ziekenhuis móét kiezen tussen operaties, dan moet je een instrument hebben om die keuze gemakkelijker en eerlijker te maken.”

Hoofdhalschirurg Rob Baatenburg de Jong. Beeld EMC

Het model gaat uit van een gemiddelde kanker- of hartpatiënt, maar in de spreekkamer zal volgens Baatenburg de Jong altijd oog zijn voor de persoonlijke omstandigheden. Zo wordt de conditie, bijkomende andere ziekten maar ook het gemoed van de patiënt meegewogen. “We kijken ook naar psychische druk: kunnen we het een kankerpatiënt aandoen om zes weken te wachten? Om die reden laten we ook psychologen meedenken.”

De achterstand van 5000 operaties wegwerken zal zeker een jaar duren, verwacht de arts. “We kunnen misschien elke maand tien procent van het stuwmeer afsnoepen. Maar dan moet je ervan uitgaan dat het ziekenhuispersoneel dat zich de afgelopen maanden zo heeft ingezet, weer volle bak wil werken. Zijn zij in staat om elke dag twee uur extra te werken, of in het weekend?” Extra personeel inzetten wordt volgens de modelmaker een lastig verhaal: het ziekenhuis kampt met een schadepost van zo’n 100 miljoen euro, juist vanwege de gesloten poli’s, uitstel van operaties en extra investeringen in de coronazorg.

Volgens Baatenburg de Jong is het model ook in andere ziekenhuizen inzetbaar. Zij kampen met dezelfde problemen. De formule is volgens hem eerlijker dan selecteren op leeftijd. “Het is niet ethisch om te zeggen: iemand van 70 opereren we niet meer. Dat is leeftijdsdiscriminatie. Ik besef dat ook ons model tot discussie zal leiden. In onze samenleving is elk individu het maximum waard. Ook in crisistijd kun je niet abrupt van die gedachte afstappen. Gelukkig helpt de wetenschap ons nu om, met dit beslismodel,  een op feiten gestoelde discussie te voeren.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden