Opinie

Zes suggesties om doelmatige zorg te realiseren

De kosten van de zorg stijgen de komende jaren met 3 tot 4 procent per jaar. Zes voorstellen van gezondheidseconoom Guus Schrijvers om de zorg doelmatiger te maken.

Bloeddruk meten: geen werk voor een dure specialistBeeld Koen Suyk/ANP

Vanaf 2020 worden babyboomers 75 jaar. Deze grote groep komt dan in een levensfase met veel chronische aandoeningen en combinaties daarvan, dementie, kanker en hartziekten. Te verwachten is dat huisartsen het drukker krijgen dan ooit en bijvoorbeeld cardiologen en oncologen overvolle spreekuren draaien.

Mede hierdoor stijgen de kosten van de zorg in de komende jaren met 3 tot 4 procent per jaar. Als dat gebeurt - aldus het Centraal Planbureau - is er nauwelijks geld beschikbaar voor andere overheidstaken zoals onderwijs, defensie en wegenaanleg.

Geen oplossing
Meer marktwerking in de zorg is geen oplossing voor de te verwachten financiële problemen: twee dissertaties hebben aangetoond dat dat de doelmatigheid niet bevordert.

Fusies tussen ziekenhuizen hebben evenmin zin. Die hebben geen invloed op de kosten, zo blijkt uit een recent rapport van de Autoriteit Consument en Markt. Aanvankelijk stelde de ACM zelfs dat fusies de zorg duurder maken. Maar dat kon ze niet volhouden.

Hieronder doe ik zes suggesties om doelmatige zorg in de drukke jaren twintig te realiseren zonder marktwerking en zonder fusies. Bij het woord gemeente denk ik aan een grote gemeente of aan een groep samenwerkende kleine ­gemeenten.

1. Bereken de woon- en zorgbehoeften over de periode 2020-2030 op basis van trends uit het recente verleden.

Gegevens hierover zijn beschikbaar bij onder meer het Centrum Indicatiestelling Zorg, het CBS en het RIVM. Voor een recente bijeenkomst van de provincie Zuid-Holland berekende ik zelf voor het jaar 2030, dat Nederland dan behoefte heeft aan 20.800 extra plaatsen in ­verpleeg- en verzorgingshuizen. Hierbij ging ik ervan uit dat het beleid van zo lang mogelijk thuis blijven wonen wordt versterkt.

Gemeenten zouden samen met hun woningcorporaties, zorgverzekeraars, aanbieders van ouderenzorg, de eerste lijn en de ziekenhuizen in hun regio zo'n vooruitberekening kunnen maken in termen van aangepaste woningen, plaatsen in verpleeghuizen, omvang van ziekenhuizen, benodigde arbeidskrachten en geld.

Zo'n gemeenschappelijke marktverkenning heeft als extra voordeel dat de betrokken instanties dezelfde ambities gaan ontwikkelen. Ze leggen daarmee een basis voor de uitwerking daarvan in hoofdlijnenakkoorden en in concrete (ver)bouwprojecten en spreiding van het aanbod binnen de gemeente.

Guus Schrijvers: gezondheidseconoom en oud-hoogleraar Public Health van het Universitair Medisch Centrum UtrechtBeeld -

2. Sluit een bestuurlijk hoofdlijnenakkoord voor de zorg in de eigen regio tussen de ­bovengenoemde instanties.

In de periode 2013-2017 bleken hoofdlijnen­akkoorden op landelijk niveau goed te werken als kostenbewaker. Immers, ze geven de maximale groei aan voor de zorg. De kostengroei daalde erdoor.

Partijen op landelijk niveau ontwikkelden gezamenlijke ambities. Rutte III gaat door met een Tussenakkoord voor 2018 en een nieuw samenhangend hoofdlijnenakkoord voor de jaren 2019, 2020 en 2021. Dit kan een uitstekende basis vormen voor een hoofd­lijnenakkoord voor de zorg aan bijvoorbeeld de ­bevolking van Amsterdam

3. Vervang PQ-betaling door populatie­gebonden bekostiging.

De meeste zorgaanbieders krijgen betaald op basis van prijs (= P) maal hoeveelheid (= Q van Quantity). Bij thuiszorg wordt de hoeveelheid gemeten in aantallen uren en bij ziekenhuizen in aantallen DBC's, diagnose-behandeling-combinaties.

Alleen bij huisartsen ligt dat wat anders. Die kennen een abonnementstarief, een betaling per jaar per ingeschreven patiënt. Voor een 75-plusser ontvangen zij een hoger bedrag dan voor een jongere. Zo'n tarief heet in vakjargon populatiegebonden bekostiging. Zorgverzekeraars ontvangen op basis daarvan de helft van hun inkomsten.

PQ-betaling leidt tot het maken van zo veel mogelijk van de hoeveelheid waarin de betreffende zorg wordt uitgedrukt. Vervanging van te maken uren achter de voordeur door beeldbellen is dan bijvoorbeeld niet mogelijk. Bij populatiegebonden bekostiging is dat wel het geval. Het geslaagde Amerikaanse experiment daarmee heet Alternative Quality Contract.

Hierbij kopen zorgverzekeraars samenhangende zorg in bij eerste lijn en ziekenhuizen op basis van kenmerken van de te bedienen populatie. Het leidde tot een reductie van de kostengroei en tot hogere kwaliteit van zorg.

4. Voer een discussie over wat ouderen zelf aan zorg moeten betalen en wat voor rekening van de de WMO, de Wet Langdurige Zorg en Zorgverzekeringswet komt.

In Vlaanderen kost één dag in een verzorgingshuis gemiddeld 120 euro. Daaruit wordt betaald de huisvesting, drie maaltijden en hygiënische zorg (= helpen bij het wassen en aankleden en schoonmaken). Een modale Vlaming wordt geacht de helft van die 120 euro uit eigen zak te betalen.

Arme mensen die dit niet kunnen opbrengen, ontvangen individuele steun. In Nederland is onduidelijk hoe groot de eigen bijdrage is voor modale ouderen die langdurige zorg behoeven. Laat staan dat er een norm ­bestaat voor het maximum aan eigen bijdragen voor de WMO, de Zorgverzekeringswet en de Wet Langdurige Zorg.

5. Maak zorginnovatie aantrekkelijk die ­arbeidskosten bespaart.

Elementen van het werk van dure huisartsen en specialisten zijn uit te voeren door lager betaalde krachten zoals verpleegkundig specialisten. Nazorg van behandelde patiënten hoeft niet in een duur ziekenhuis plaats te vinden, maar kan vaak ook in de eerste lijn gebeuren. Mantelzorgers houden het met steun van wijkverpleegkundigen langer vol en besparen zo op kosten voor professionals.

6. Gebruik digitalisering niet alleen als ­vervanging van papier.

Vrijwel alle zorgaanbieders slaan gegevens over hun patiënten op in computers. Dat is ­prima, beter dan op papier, maar wel beperkt.

Wat ik bijvoorbeeld mis, is elektronische beslisondersteuning voor patiënten en professionals; gezamenlijke dossiervoering van specialisten in verschillende ziekenhuizen; idem van specialisten en huisartsen; online afspraken maken met professionals; het laten beoordelen van hartfilmpjes en röntgenfoto's door slimme software en niet alleen door cardiologen of radiologen; uitleg aan patiënten van behandelopties met behulp van tekenfilmpjes op betrouwbare websites; en ten slotte app-verkeer tussen professionals en van hen met cliënten.

Hier zijn doelmatigheid en kwaliteit van zorg tegelijk te bevorderen.

Buiten beschouwing bleven arbeidsvraagstukken (het is thans moeilijk personeel te ­krijgen voor de zorg), de borging van de kwaliteit van zorg en de invloed van cliënten op het beleid van instanties.

Maar met deze zes suggesties heb ik getracht bij te dragen aan een bekostiging van de zorg in de komende twintig jaar, op een manier die de doelmatigheid vergroot en gericht is op langetermijndoelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden