'Zaman slachtoffer van monster dat ze zelf creëerde'

Triest dat Zaman nu dient ter meerdere eer en glorie van de Turkse president Erdogan. Maar de krant is slachtoffer van het monster dat ze zelf mede creëerde, schrijft Fréderike Geerdink.

De Turkse krant ZamanBeeld anp

Wat mijn slag in de lucht was, weet ik niet meer, maar ik zette hoog in. Tien? Vijftien? Het was middagpauze in de zogeheten KCK-mediarechtszaak: een zaak tegen meer dan veertig Koerdische journalisten, van wie er nog tegen de twintig gevangen zaten, en advocaten en publiek stonden buiten in de zon. Hoeveel journalisten zouden er aan het eind van de dag voorlopig vrijkomen? Eén van de advocaten keek me verbaasd aan bij mijn ruime gok en zei: "Reken er niet op, zo veel. Het is een Gülenrechter."

Het was 2013. De KCK-mediarechtszaak was onderdeel van de veel grotere KCK-zaak. De KCK is een koepel van Koerdische organisaties, waar de gewapende PKK deel van uitmaakt en waar de gevangen PKK-leider Abdullah Öcalan de 'honorair president' van is. Vanaf april 2009 - niet toevallig een maand nadat de toenmalige Koerdische partij DTP goed had gescoord in de lokale verkiezingen - waren tientallen geweldloos voor hun rechten strijdende Koerden opgepakt: burgemeesters, bestuurders, advocaten, journalisten, vakbondsleden, mensenrechtenactivisten, noem maar op.

Een-tweetje
De KCK-zaak was een een-tweetje tussen de AKP-regering van toen nog premier Erdogan en de Hizmetbeweging van Fethullah Gülen, een Turkse prediker die al jaren in de VS resideert. Dikke vrienden waren ze in die tijd, en die vriendschap had ervoor gezorgd dat Gülenaanhangers op sleutelposities terecht waren gekomen in allerlei bureaucratische instituten, inclusief het juridisch apparaat. Erdogan richtte zich tot aanklagers en rechters toen hij in 2011 in het openbaar zei: "Rekenen jullie juridisch met ze af, dan doen wij dat in het parlement." De meeste 'KCK-journalisten' werden later dat jaar opgepakt, in dezelfde maand dat de DTP door het hooggerechtshof werd verboden.

De Gülenbeweging was medeverantwoordelijk voor de KCK-rechtszaken, en de steun voor het kapot proberen te maken van de Koerdische politieke beweging droop ook van de kolommen in Gülenmedia, zoals dagblad Zaman en het Engelstalige zusje Today's Zaman.

Net zoals de steun groot was voor een andere grote rechtszaak in die jaren, de Ergenekonzaak. Daarbij stonden militairen, tot in de hoogste echelons, terecht voor vermeende coupplannen. Ook journalisten trouwens, zoals de freelancer Ahmet Sik, die werd opgepakt voor een nog ongepubliceerd boek over de Gülenbeweging en maanden vastzat, want hij zou deel uitmaken van de 'media-arm' van de coupplannende militairen. Dat een deel van het bewijs gefabriceerd was, deerde de Gülenrechters niet en vele veroordelingen volgden. Gülenmedia, opnieuw inclusief Zaman, vonden het prachtig. Werd daar mooi afgerekend met het leger!

Daar, op die zonnige parkeerplaats bij het gerechtsgebouw waar ik mijn optimistische schatting maakte, kon ik er maar moeilijk de vinger op leggen. Sinds eerder dat jaar rommelde het tussen de Gülenbeweging en de AKP, vooral door het zogenoemde 'vredesproces' dat eerder dat jaar op gang was gekomen. De Hizmetbeweging verafschuwt de PKK en was er naar verluidt fel op tegen dat de staat ging praten met 'terroristenleider' Öcalan. Gülenci's (aanhangers van Gülen) binnen het juridisch apparaat wilden zelfs de baas van de Turkse inlichtingendienst MIT en Erdoganvertrouweling Hakan Fidan laten oppakken voor 'banden met de PKK'.

Frederike GeerdinkBeeld Het Parool

Fréderike Geerdink

is correspondent in Koerdistan en Turkijekenner

Wat zou het betekenen voor de KCK-zaken dat Erdogan en de Gülenci's niet meer zo close waren? Zou de KCK-perszaakrechter Erdogan nou wel of niet een plezier doen door juist nu veel of weinig Koerdische journalisten vrij te laten? Het antwoord volgde aan het eind van de dag: twee kwamen er vrij, de rest bleef achter slot en grendel.

Monster
Dat Erdogan nu een potentaat is die rechters en aanklagers als marionetten aanstuurt - behalve vooralsnog het Constitutioneel Hof - is dus mede te wijten aan de Gülenbeweging. Zij hebben de sterkste leider sinds vader des vaderlands Atatürk geholpen zo stevig in het zadel te komen als hij nu zit, door met zijn zegen tegenstanders op te sluiten en te vervolgen.

Het is daarom op zijn minst onverdraaglijk dat de kranten van de Gülenbeweging, nu ze zélf slachtoffer worden van Erdogans toorn, in veel internationale en ook Nederlandse media worden neergezet als kampioenen van de persvrijheid en als toegewijde voorvechters van de democratie.

Ze leerden de waarde van persvrijheid pas kennen en spreken zich er pas fel over uit nu ze hun vrijheid zelf kwijtraken. Een mea culpa over het onterecht opsluiten van militairen en Koerden, inclusief journalisten, is er nooit geweest, en openheid van zaken over hun precieze rol bij die antidemocratische juridische blamages hebben ze nooit verschaft.
Dat Zaman nu een regeringsvod is geworden, is diep treurig. Maar laten we niet vergeten dat Zaman het slachtoffer is geworden van een monster dat het zelf mede heeft gecreëerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden