Ten slotte

Wouter Gortzak (1931-2014) was een bedachtzame intellectueel

Wouter Gortzak, voormalig hoofdredacteur van Het Parool, is vrijdag op 83-jarige leeftijd overleden. Hij was een man van consensus in een omgeving waar dat zeldzaam was. 'Mijn reputatie was volkomen naar de sodemieter. Daar leer je wel van incasseren, hoor.'

Wouter GortzakBeeld anp

Met betrokken gezicht, handenwringend over de redactie wandelend na een nieuwe onheilstijding. Zo herinneren oud-Paroolredacteuren zich Wouter Gortzak. Zijn zorgen over de krant deelde hij steevast met de werkvloer.

En zorgen waren er genoeg in de jaren tachtig van de vorige eeuw, toen Gortzak ruim zes jaar lang hoofdredacteur was. Amsterdam raakte steeds leger en de vertrekkers namen ook afscheid van hun Paroolabonnement. In combinatie met de economische crisis stonden alle seinen op rood. Op de redactie woedde een richtingenstrijd tussen degenen die Het Parool wilden behouden als landelijke kwaliteitskrant en een groep die pleitte voor focus op Amsterdam.

Als bedachtzame, linkse intellectueel was Gortzak niet iemand die onder die omstandigheden met zijn vuist op tafel sloeg. Hij was een man van consensus in een omgeving waar dat zeldzaam was. Tot overmaat van ramp kon Gortzak niet overweg met Max de Jong, hoofddirecteur van Perscombinatie, toenmalig eigenaar van de krant. De Jong had geen vertrouwen in Gortzak en weigerde in diens plannen te investeren.

Incasseren
Nadien was Gortzak wel eens bitter over zijn hoofdredacteurschap. Zoals in een interview in 1997 in deze krant: 'Toen ik bij Het Parool kwam, had ik een voortreffelijke reputatie, toen ik er wegging was ik een dweil, was ik niets, een idioot. In het circuit, laten we maar zeggen, was mijn reputatie volkomen naar de sodemieter. Daar leer je wel van incasseren, hoor. Sindsdien kan ik overal tegen.'

Hij was de zoon van Henk Gortzak, voorman van de communistische partij CPN, die in 1958 werd geroyeerd. Een week later zegde Wouter zijn partijlidmaatschap op. De val van zijn vader gaf hem het laatste zetje. De inval van de Sovjet-Unie in 1956 in Hongarije had al ernstige twijfel gezaaid over het heil van het communisme. Het afscheid van de CPN kwam de familie Gortzak, tot dan toe een begrip in communistische kringen, op een sociaal isolement te staan. Een drama dat Wouter in 1967 van zich afschreef in het boek 'Kluiven op een buitenbeen'.

Vanaf de jaren zestig schreef Gortzak voor de Groene Amsterdammer. Het weekblad was zodanig gedemocratiseerd dat een hoofdredacteur ontbrak, maar Gortzak gold na verloop van tijd als de belangrijkste journalist. In 1975 maakte hij de overstap naar de politiek. Hij werd directeur van het wetenschappelijk bureau van de PvdA, de Wiardi Beckman Stichting.

Vlotte pen
Met zijn vlotte pen en pittige stellingnames was hij populair bij media. Hij leidde de discussie binnen de partij over het Navo-lidmaatschap in goede banen. Maar Gortzak trok zijn invloed later in twijfel. 'De WBS was nuttig als basis van reflectie, soms voor het aankaarten van discussies', zei hij in het boek 'Hier: de Partij van de Arbeid!' 'Tijdens mijn periode zijn er enkele leuke dingen opgezet, maar het heeft niet echt blijvend effect gehad.'

Zijn entree bij Het Parool was bijzonder. De directie schoof Max Snijders naar voren, succesvol hoofdredacteur van het Utrechts Nieuwsblad. De Paroolredactie, die instemmingsrecht had (en heeft), keerde zich tegen zijn benoeming en de directie haalde bakzeil. Vervolgens schoof de redactie Gortzak naar voren. Hij had een veel toegankelijker stijl dan zijn voorganger Herman Sandberg en ondanks zijn duidelijke linkse voorkeuren bood hij ruimte aan vele meningen.

De prominente aandacht van Het Parool aan misdaad in Amsterdam, vaak gepleegd door allochtonen die als zodanig werden benoemd, was binnen en buiten de redactie hevig omstreden. Gortzak kende geen twijfel: het moest in de krant. 'Links, maar verstandig,' was het motto dat de hoofdredactie binnenskamers hanteerde. Hij haalde mensen binnen die gezichtsbepalend zouden worden, zoals Matthijs van Nieuwkerk.

Amsterdam
Aarzelend was hij wel over de koers van de krant. Aanvankelijk hield hij vast aan Het Parool als landelijk dagblad. Maar de discussie over een focus op Amsterdam sleepte voort. Na zo'n twee jaar koos Gortzak onder invloed van adjunct-hoofdredacteur Kees Tamboer alsnog voor de hoofdstad. De 'Amsterdamse krant met landelijke allure' sloeg niet aan. De oplage bleef kelderen met 10.000 per jaar.

Bovendien bleef de redactie tweeslachtig. 'Dat is mij nooit gelukt, de krant Amsterdamser te maken dan zij was,' zei Gortzak nadien. 'De redactie heeft daar geen lol in. Men wil een soort NRC Handelsblad maken.' Toen hij nauwelijks nog steun genoot binnen het concern zag directeur Max de Jong zijn kans schoon en wees hem de deur.

In de jaren negentig keerde Gortzak terug in de politiek. Voor de PvdA werd hij fractievoorzitter in de deelraad van Amsterdam-Zuidoost. Daar had hij te kampen met hevige etnische spanningen en het Zwart Beraad, een collectief van zwarte deelraadsleden en ambtenaren dat met de nodige decibellen en dreigementen evenredige vertegenwoordiging eiste in de stadsdeelorganisatie.

Boer
De zeeën gingen hoog: in interviews werd de immer redelijke Gortzak uitgemaakt voor Zuid-Afrikaanse boer. Hij hield het hoofd koel en stelde voor de verkiezingen van 1998 een keurig gemengde kieslijst samen, met Hannah Belliot als lijsttrekker. Zo leidde hij Zuidoost een nieuw tijdperk in van relatieve rust.

In 1998 maakte hij de overstap naar de Tweede Kamer, wat hij zelf als een vorm van rehabilitatie beschouwde. Als nestor van de fractie hield hij zich vooral bezig met Suriname.

Wouter Gortzak is 83 jaar geworden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden