Plus PS

Wordt Amsterdam net zo'n vossenbolwerk als Londen?

Vorig jaar werden drie vossen gespot in de Jordaan. Gaan we Londen achterna, waar de vossen tot het straatbeeld behoren? 'Hij heeft niks te zoeken in zo'n versteende omgeving.'

Schellingwouderpark Beeld Martijn Bollen

Begin februari werd in hartje Jordaan een vos gesignaleerd, op de Lindengracht. Half oktober werd er een ­gezien in de Nieuwe Leliestraat en een paar weken later een op de ­Marnixstraat. In 2014 werd een vos doodgereden voor De Kleine Komedie.

Op filmpjes die op internet circuleren is te zien hoe de roofdieren met de staart tussen hun poten in ­paniek door de stad rennen, angstig op een muurtje ­liggen of zitten uit te ­hijgen in een brillenwinkel.

Vorig jaar rukte de dierenambulance in totaal dertig keer uit voor een vos in groot-Amsterdam: vijftien keer voor een overleden vos (meestal door aanrijding) en vijftien keer voor een levende vos. "Het is opvallend dat er in korte tijd zo veel vossen in de binnenstad zijn gezien," zegt voormalig stadsecoloog en vossenkenner Martin Melchers.

"Normaal gebeurt dat eens in de paar jaar. In de Concertgebouwbuurt worden ze soms gezien, bij het Hiltonhotel, rond Centraal Station of op de Panamalaan. Op die laatste plek komen ze 's nachts via de Piet Heintunnel de stad ­binnengelopen."

Verstrikt tussen de huizenblokken
Volgens Melchers is het toeval. "Een vos die de stad in loopt is verdwaald, hij heeft niks te zoeken in zo'n ­versteende ­omgeving. Hij kan zich er niet voortplanten en heeft grote kans op een aanrijding. Behalve die bij De ­Kleine Komedie waren de gevonden vossen allemaal mannetjes in de paartijd - van oktober tot maart."

"Jonge ­mannetjes worden dan door hun vader uit het territorium verjaagd en gaan op zoek naar een eigen leefgebied. 's Nachts lopen ze vanaf het Westelijk Havengebied, via het Westerpark de Jordaan in, waar ze verstrikt raken ­tussen de ­huizenblokken."

Amsterdam telt zo'n tweehonderd vossen, stelt ­Melchers. Een aantal dat al zo'n twintig jaar stabiel is. Ze leven voornamelijk aan de rand van de stad: in het Westelijk Havengebied (vijftien tot twintig paar), in Noord en langs de Diemerzeedijk.

Maar ook in het Amsterdamse Bos leven zeker twee paar vossen, in het Westerpark ­zitten er enkele, rond de Sloterplas, op het Science Park, op begraafplaats Sint Barbara, in de Brettenzone en het Geuzenbos. Zelfs in het ­Rembrandtpark zit er permanent één, net als op het rangeerterrein naast Muziekgebouw aan 't IJ. En, zo bleek tijdens de opnames van natuurfilm De ­Wilde Stad, ook in het Vondelpark leeft een vos.

Nieuw verschijnsel
Het is het een relatief nieuw verschijnsel dat vossen zo diep de stad binnendringen. De vroegste waarneming van een vos in de stad stamt uit de oorlog, van een vrouw die haar hond uitliet op de Zuidelijke Wandelweg bij begraafplaats Zorgvlied. ­Melchers: "Dat hoorde ik tijdens een ­lezing die ik gaf."

Ook in 1950 werd met zekerheid een vos gezien. Daarna beginnen de waarnemingen pas in 1970 met tussenpozen van jaren, steeds aan de randen van de stad: bij de Sloterplas, in de Bijlmermeer, Schiphol en het gebied waar nu de Zuidas ligt. In 1991 werd voor het eerst een vos in de binnenstad gesignaleerd: op de Haarlemmerstraat, bij een snackbar waar 's avonds de vuilnis buiten stond.

We zien langzaam een opmars van de vos in de stad, zegt stadsecoloog Geert Timmermans van de gemeente ­Amsterdam. "Ze ontdekken de stad als nieuw leefgebied." De vossen die in Amsterdam worden gezien komen ofwel uit de duinstreek, ofwel uit de kernpopulaties in het Gooi.

Achter­gebleven voedsel
Eenmaal in de stad is voedsel geen probleem, volgens Timmermans, maar het is zaak om een rustig gebiedje te vinden om zich overdag terug te trekken en niet opgejaagd te worden door mensen en honden.

"De vos in het Vondelpark verschuilt zich overdag op de schapenweide. De vossen in het Westerpark liggen naast de spoorweg in hun hol te slapen. Als de avond valt, ­komen ze tevoorschijn en jagen ze op konijnen, watervogels of eten ze het achter­gebleven voedsel van de barbecue."

Begin februari, op de Lindengracht Beeld Paul van der Kwast

Vossen zijn alleseters, ze happen net zo lief naar insecten als naar fruit, muizen, ratten of vogels. De territoriumgrootte is afhankelijk van de hoeveelheid beschikbaar voedsel. Wat dat betreft is het volgens Timmermans theoretisch mogelijk dat de vos in het Vondelpark gezelschap krijgt van een andere vos, of een gezin sticht. "Als een vrouwtje hem ooit weet te vinden."

Vossen die tussen de bebouwing gesignaleerd worden, worden door de dierenambulance met een vangstok weggevangen. Is de vos verzwakt of gewond, dan gaat hij naar dierenopvang De ­Toevlucht in Zuidoost. Eenmaal aangesterkt wordt het dier in de natuur aan de westelijke of de oostelijke zijde van de stad vrijgelaten, afhankelijk van het stadsdeel waar hij is gevangen.

Stukjes kipfilet
Gerrit Zant, eigenaar van De ­Toevlucht, vermoedt dat de vos die in oktober 2016 met stukjes kipfilet een brillen­winkel in de Nieuwe Leliestraat werd binnengelokt, bij ­mensen is opgegroeid. "Ik heb nog nooit zo'n tamme vos gezien. Ook vond ik het verdacht dat niemand hem eerder had zien lopen. Van de andere vossen zag ik filmpjes op ­internet waarop ze op verschillende plekken en tijdstippen door de stad holden. Deze vos niet, die was er opeens, midden in de Jordaan."

Zant had eerder van een dierenarts vernomen dat een vrouw uit Amsterdam een vos in huis had, die ze wilde ­laten chippen. "Misschien was dat deze vos." In De ­Toevlucht is de vos schuw gemaakt en hij loopt inmiddels weer in de vrije natuur ten westen van de stad.

Het gaat goed met de vos in Nederland, volgens Maurice La Haye van de Zoogdiervereniging. Populaties zoeken naar uitbreiding van hun leefgebied, ook in de stad. "Vroeger stond de vos onder grotere druk van de jacht dan nu. Toen werden veel vossen uit de duinen weggeschoten."

Steeds zichtbaarder
Het ­koloniseren van het stedelijk gebied is volgens La Haye een trend die al ­jaren gaande is. "Het is niet nieuw, het wordt alleen steeds zichtbaarder doordat iedereen naar zijn mobieltje grijpt en filmpjes op internet zet."

Volgens La Haye is de vos in vrijwel alle Nederlandse ­steden en dorpen aanwezig. "Als je naar de verspreidingskaart op waarneming.nl kijkt, zie je dat je hem in elke grote stad kunt verwachten. Laatst hebben we met een nacht­camera een vos in een stadstuin in Wageningen gefilmd. De meeste vossen in de stad zien we niet omdat ze nachtactief zijn."

De Diemer Vijfhoek Beeld Staatsbosbeheer

Ook in andere steden worden meer en meer vossen binnen de stadsgrenzen gezien, bijvoorbeeld in Den Haag en Rotterdam. Directeur Kees Moeliker van het Natuurhistorisch Museum in Rotterdam krijgt de dode vossen uit de omgeving binnen.

Vossenbolwerk
"In 1993 werd hier voor het eerst een vos ­binnengebracht, die was aangereden bij Schiedam. ­Inmiddels hebben we zestien Rotterdamse vossen in de ­collectie. We bekijken de maaginhoud, bepalen het ­geslacht en bewaren het skelet en de huid. Vanaf 2002 kwamen de eerste waarnemingen van levende vossen ­binnen. Die aantallen nemen toe."

Moeliker schat dat er zo'n dertig tot vijftig vossen binnen de Rotterdamse gemeentegrenzen leven, allemaal in het noorden en ­oosten van de stad. Zo vaak als in Amsterdam zijn Rotterdamse vossen nog niet in het stadscentrum gezien.

Brussel, Berlijn, maar vooral Londen staan bekend om de vele vossen. In bepaalde delen van de Engelse hoofdstad blikken of blozen mensen niet meer als ze een vos over straat zien lopen. 's Nachts keffen de roofdieren ­onheilspellend. Amsterdam is hard op weg om uit te groeien tot net zo'n vossenbolwerk als Londen. Het is een ­kwestie van tijd.

Volg de vos
De makers van De Wilde Stad, de film over ­Amsterdamse stadsnatuur (de opvolger van De Nieuwe Wildernis) die vanaf november in de bioscoop draait, maakten speciaal voor Het Parool een filmpje over vossen in de stad.

Het Amsterdamse Bos Beeld Edo Govese en Geert Timmermans

Ook gespot?
Heeft u ooit een vos in ­Amsterdam gezien? De stadsecologen willen dat graag weten. Meld het aan Geert ­Timmermans via het e-mailadres ­g.timmermans@amsterdam.nl.

Ziet u een vos op straat lopen? Bel dan de ­dierenambulance.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.