Wint de kunst of de politiek in China?

Kat en muis spelen overheid en kunstenaar in China al sinds de opendeurpolitiek van Deng Xiaoping. Met de Olympische Spelen lijkt de politiek definitief het pleit te hebben gewonnen.

Fuck off; deze weinig uitnodigende titel voor een alternatieve tentoonstelling tijdens een biënnale die in Sjanghai werd gehouden, tekent de sociale verhoudingen in China. Donder op, zegt de Chinese regering tegen de bewoners van de traditionele hutongs in Peking - naar schatting vele honderdduizenden - die voor de moderne kantoorkolossen of de Olympische Spelen moeten wijken.

Dat China het ook in andere situaties niet nauw neemt met de mensenrechten hoeft hier niet te worden uitgelegd. Die repressie reikt ver; zo doet een Chinese galeriehouder in Nederland uit vrees voor represailles liever geen politiek gevoelige uitspraken in deze krant.

Sodemieter op, zegt de Chinese overheid ook tegen haar kunstenaars die al te kritische beelden maken, al lijkt de ruimte om artistiek te manoeuvreren in de afgelopen jaren groter te zijn geworden. De bereidwilligheid, om niet te zeggen gretigheid, van een aantal vooraanstaande Chinese kunstenaars betrokken te zijn bij de Olympische Spelen is veelzeggend.

Regisseur Zhang Yimou verzorgt de openingsceremonie, beeldend kunstenaar Cai Guo-Qiang adviseert bij het vuurwerkspektakel en zijn collega Ai Weiwei ontwierp met de Zwitsers Jacques Herzog en Pierre de Meuron het architectonische spektakelstuk van de Spelen; het nu al iconische Olympisch Stadion, beter bekend als het vogelnest.

Voor deze internationaal opererende kunstenaars is werken voor een autocratisch regime kennelijk geen probleem; zij scharen zich bij het leger de architecten, managers en andere goed opgeleiden uit het westen. Zou China inmiddels economisch zo machtig zijn dat het ook zijn politiek model zou kunnen exporteren? Aan die mogelijkheid hadden de exegeten niet gedacht toen de muur in Berlijn in 1989 viel en het einde van de geschiedenis werd afgekondigd.

Het fascinerende kat-en-muisspelletje dat overheid en kunstenaars sinds de opendeurpolitiek van Deng Xiaoping met elkaar spelen wordt uit de doeken gedaan in De draak en de rozentuin.

Het boek is geschreven door Sus van Elzen, twintig jaar redacteur buitenland van het Belgische weekblad Knack. Van Elzen plaatst het grote olympische slopen in een historisch perspectief; het is beslist niet door Mao Zedong en zijn communistische nazaten uitgevonden. Het was elke dynastie die zich in China vestigde niet vreemd sporen van het verleden grondig te wissen.

Veel hedendaagse kunstenaars in China vullen die lacune door in hun werk (Chinese) traditie en (Westerse) nieuwerwetsigheden te laten botsen. Van Elzen laat ze uitvoerig aan het woord, onder wie Ai Weiwei, een spin in het kunstenaarsweb in Peking, wiens vader slachtoffer werd van de zuiveringen tijdens de Culturele Revolutie. Weiwei verbleef tien jaar in New York, ging terug naar Peking vanwege de door van zijn vader en werd een van de kunstenaars die het regime kritisch aan de kaak stelde. Een overzicht van zijn werk is te zien in het Groninger Museum.

In De draak en de rozentuin schetst Weiwei een somber beeld van het huidige Chinese politieke systeem dat een onversneden vorm van kapitalisme heeft laten ontstaan met rijken die in schaamteloosheid niet onderdoen voor de Amerikaanse industriëlen in de negentiende eeuw.

In The New York Times stelde Ai Weiwei de intrigerende vraag of 'het voor een samenleving waarin vrijheid van meningsuiting ontbreekt mogelijk is internationale erkenning te krijgen?' De vraag waarom hij dan zijn medewerking verleent aan en zijn geld verdient met de bouw van het vogelnest worden door Van Elzen en The New York Times niet gesteld. Het antwoord zou zo interessant kunnen zijn. (HET PAROOL)

Sus van Elzen: De draak en de rozentuin. De titanenstrijd tussen het regime en de kunstenaars in China. Atlas. € 18,90

Ai Weiwei in het Groninger Museum. T/m 23 november. In het museum zijn ook andere tentoonstellingen met hedendaagse Chinese kunst.

Het nu al iconische Olympisch Stadion in Peking, beter bekend als het vogelnest. Foto GPD Beeld
Het nu al iconische Olympisch Stadion in Peking, beter bekend als het vogelnest. Foto GPD
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden