Plus

Willy Brill (1926-2017) zette zich in voor de Jiddische cultuur

De Jiddische cultuur was bijna verdwenen uit Nederland, totdat Willy Brill zich ervoor inzette. De Amsterdamse voorvechtster van het erfgoed, actrice en regisseur overleed vrijdag op 91-jarige leeftijd.

Willy Brill deed zo veel meer dan de stem zijn van 002 Beeld -

Brill moest en zou de van oorsprong Germaanse taal, die vroeger door een groot deel van de Joodse bevolking werd gesproken, weer op de kaart krijgen in Nederland, en slaagde daarin met haar vertalingen, lessen en theater. Ze werkte tot haar overlijden nog aan een vertaling van een Jiddische dichtbundel.

Anna Denekamp, secretaris van de door Brill opgezette Stichting Jiddisj in Amsterdam, vertelt dat de erfgoedvoorvechtster vorige week nog bij de uitvoering van het Jiddische koor aanwezig was.

De Jiddische cultuur
"In de ene hand een wijntje, in de andere haar stok. En nog altijd een lach." Volgens Denekamp heeft Brill veel betekend met het opzetten van de stichting. Zo ontving ze een lintje van Job Cohen voor haar inspanningen voor de Jiddische cultuur. "Ze was zo veel meer dan alleen de stem van 002."

Telefoonnummer 002 was een dienst die de precieze tijd aangaf. Wie geen klok in de buurt had of deze gelijk wilde zetten, belde 002 en dan klonk een bandje met de stem van Willy Brill: "Bij de volgende toon is het tien uur, twaalf minuten en dertig seconden."

Volgens dochter Mirjam Bril achtervolgde het haar moeder op een bepaalde manier. "Ik vind het zo'n onzin, het was een schnabbel."

De Jiddische cultuur was namelijk waar Bril het liefst mee bezig was. Ze begon met lesgeven in de taal, eerst in huiskamers, later op de universiteiten van Leiden en Antwerpen. Haar doel was steevast het laten groeien van het Jiddisch erfgoed. Daarom begon ze naast Stichting Jiddisj het literaire Jiddische tijdschrift Grine Medine, waarvoor ze tot haar overlijden actief was.

Drijvende kracht
"Zij was de drijvende kracht achter het verspreiden van de cultuur," vertelt Mirjam Bril (de dubbele L in de achternaam is de artiestennaam in de familie).

In de jaren zestig ontstond Brills fascinatie. Ze had een Joodse vader en veel van haar familie was omgekomen in Auschwitz. Zij begon haar werk in de theaterwereld te combineren met haar liefde voor de Jiddische cultuur.

Samen met poppenspeler Feike Boschma en muzikant Pieter van der Staak maakte ze theaterprogramma's met poppen, bestaande uit sketches, zang en Jiddische verhalen.

Toen hun wegen scheidden, legde Brill zich toe op vertalen: zowel voor Grine Medine als hele boeken van bekende Joodse auteurs als Abraham Sutzkever. Ook coachte ze acteurs, onder wie Isabella Rossellini, om hun uitspraak van het Jiddisch te verbeteren.

Fred Borensztajn (77) werkte twintig jaar met Brill samen als redacteur bij het literaire tijdschrift, en ook een tijd in het bestuur van Stichting Jiddisj. "Ze was streng, maar ik bewonderde haar taalgevoel. Ze was bijzonder getalenteerd."

Brill was ook bekend van de hoorspelen die ze maakte voor onder andere Vara en Avro.

Mirjam Bril en de andere kinderen mochten weleens mee. "Ik herinner me die studio nog, met die speciale piepende deur."

Brill sprak ook kinderprogramma's in, zoals Wolly het schaap. "We noemden haar sindsdien weleens zo," zegt haar dochter lachend. "We hadden een heel hechte band, ze was voor ons een lieve Jiddische mama."

Donderdag is er om 15.00 uur bij begraafplaats Sint Barbara gelegenheid om ­afscheid te nemen van Willy Brill.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden