Plus

'Willem van Oranje had veel meer weg van een dictator'

In een nieuwe biografie over Willem van Oranje blijft weinig heel van het gepolijste imago van de Nederlandse 'Vader des Vaderlands'. 'Hij had meer weg van een Castro of Erdogan.'

Willem van Oranje, in 1592 geschilderd door Dirck Barents Beeld Rijksmuseum

Willem van Oranje; in zijn verzet tegen de Spanjaarden in de zestiende eeuw zou hij aan de wieg hebben gestaan van de Nederlandse staat. Daarbij streed hij voor de godsdiensttolerantie die Nederland door de eeuwen heen zou kenmerken. Hij staat in de nationale geschiedenis te boek als de Vader des Vaderlands; de barmhartige vereniger van de Nederlanden.

Een mooi heldenverhaal, maar weinig van waar, betogen de UvA-geschiedenisstudenten Aron Brouwer (25) en Marthijn Wouters (23).

Onberispelijk imago
Zij schreven samen de biografie Willem van Oranje: De Opportunistische Vader Des Vaderlands, die zaterdag is verschenen bij uitgeverij Nieuw Amsterdam. Daarin laten zij weinig heel van het onberispelijke imago van de zogenaamde 'Vader des Vaderlands'.

"Willem van Oranje had veel meer weg van een dictator dan van een volksverenigende held," zegt Wouters. "Door de eeuwen is er veel baat bij geweest Willem als volksheld te vereren," vervolgt Brouwer.

Hij is de onderzoeker van de twee; het fijne schrijfwerk is de verdienste van Wouters. "Er was in Europa veel vraag naar nationale helden. Willem werd voor ons die held, als stichter van het land en brenger van godsdienstvrijheid. Dat is het beeld dat nu nog standhoudt."

Extreme kampen
Er zijn door academici wel eerder kanttekeningen bij het imago van Willem geplaatst. "Het grote probleem, hebben we gemerkt, is dat beide kampen vrij extreem zijn," zegt Brouwer.

In boeken van katholieke hand is Willem van Oranje meer dan eens als koelbloedige massamoordenaar geportretteerd, licht hij toe. "Maar die werken zijn nooit serieus genomen, laat staan doorgedrongen tot het populaire debat."

De twee deden op de middelbare school al onderzoek naar de beeldvorming over Willem van Oranje. Voor hun profielwerkstuk De Vuile Handen van Willem van Oranje ontvingen zij de Onderwijsprijs van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, die zij overhandigd kregen door Robbert Dijkgraaf. "Toen dachten we het hoofdstuk Willem van Oranje te hebben afgesloten," zegt Wouters.

Enorm bombastisch
Maar anderhalf jaar geleden kwam de interesse terug, door de aankondiging van de film over Willem van Oranje van Roel Reiné. In dit 'vervolg' op de film Michiel de Ruyter vertolkt Barry Atsma de rol van de grondlegger van de Nederlandse staat. Brouwer: "Die aankondiging was enorm bombastisch: 'Met in de hoofdrol: Willem van Oranje, de geloofsheld, die zijn leven, bloed en goed voor ons heeft opgeofferd'."

Zij schoven de studieboeken een jaar opzij en schreven in negen maanden tijd hun biografie. Daarvoor onderzochten zij circa 13.000 brieven van Willem van Oranje. In die brieven openbaarde zich een heel andere Willem.

"Hij was juist een enorme opportunist, die er geen idealen als 'één Nederlands volk' of godsdiensttolerantie op nahield," zegt Wouters. Willem van Oranje streed, kort gezegd, slechts voor zijn eigen naam en faam. "Hij was eerder een Castro of een Erdogan," vervolgt Brouwer. "Hij dacht voor elke zet: wat moet ik doen om de bevolking te vriend te houden om zo de controle over haar te krijgen."

Tolerante houding
Een tolerante houding tegenover godsdienst was hiervoor een van de middelen - maar nooit een doel. Brouwer: "In de Nederlanden vervolgde Willem de ketters niet. Maar in Orange, zijn prinsdom in Frankrijk, deed hij dat weer wel. Macht, daar was het hem allemaal om te doen."

Het nieuwe verhaal staat volgens de twee niet alleen dichter bij de waarheid, maar is ook nog eens veel interessanter. "In ons verhaal is Willem geen Superman, maar iemand die fouten maakte en door machtsspelletjes wist op te klimmen," zegt Wouters. "Het lijkt soms net Game of Thrones."

"We willen Willem ook niet afdoen als een onbelangrijk historisch persoon," zegt Brouwer. "Zijn erfenis is ondanks deze ontmaskering nog altijd even belangrijk voor onze geschiedenis. Maar waarom zouden we weer een verzonnen verhaal aanhangen als de waarheid zo interessant is?"

De studenten hopen dat hun boek de discussie over Van Oranje zal aanwakkeren. Ook de reactie van de makers van de film - die dit jaar wordt verwacht - wachten ze af. Wouters: "Zij konden bij het maken van de film ons boek natuurlijk nog niet lezen, dus wisten ze niet beter."

De moord op Willem van Oranje door Balthasar Gerards in 1584 Beeld Rijksmuseum
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden