Plus

Wie maakte bronzen klokken van het Paleis op de Dam?

Wie maakte de bronzen klokken van het Koninklijk Paleis op de Dam? De nieuwe tentoonstelling Uitgelicht geeft er een antwoord op.

In 1916 werd Atlas grondig gerestaureerd Beeld Koninklijk Paleis Amsterdam

De Duitse bedelaar Berend Veltbos werd in 1741 in Amsterdam opgepakt en in de boeien geslagen. Hij bracht enige tijd door in het cellencomplex onder in het stadhuis. Dat gebouw, in 1665 ingewijd, werd in 1808 aan koning Lodewijk Napoleon aangeboden als paleis, en is sindsdien het Huis van de Koning.

En daar is nu de kleine tentoonstelling Uitgelicht. Verhalen van het Stadspaleis, waarin de bezoeker aan de hand van vijf verhalen meer van de geschiedenis van het gebouw te weten komt. Te zien is bijvoorbeeld een robuuste, houten celdeur uit het cellencomplex dat ten tijde van het stadhuis onder in het gebouw was te vinden. De ruimte werd, toepasselijk, de Boeien genoemd.

Misschien heeft Berend Veltbos wel achter die deur gezeten. Hij had een bedelbrief vervalst van het bisdom Osnabrück, waarin vermeld werd dat hij mocht bedelen. Na verhoor werd hij uit de stad verbannen. Te zien is die bedelbrief, en ook is duidelijk te zien hoe hij die brief vervalste.

De wereldbol van Atlas
In de grote Burgerzaal, door Lodewijk Napoleon als bal- en ontvangstzaal gebruikt, zijn door dezelfde koning bij een Amsterdams bedrijf bestelde kroonluchters te zien. Kroonluchters van blik.

Echte chique kroonluchters zijn van brons, maar in Nederland waren geen goede bronswerkers, maar wel uitstekende blikslagers, vandaar deze wat budgetvriendelijke, minder prestigieuze oplossing. In de kroonluchters hangen, voor het eerst in honderd jaar, de originele, door blikslager Hendrik Bosch vervaardigde olielampjes.

En wist u dat het carillon in het torentje op het paleis vier keer per uur is te horen? En wie de klokken goot? Dat was François Hemony, in 1664. In het paleis is een aantal, door de tijd ontstemde klokken te zien. En een filmpje over het binnenste van de aarde. Dat wil zegen: het binnenste van de wereldbol die Atlas op zijn schouders troont.

Beiaardier Jacob Vincent Beeld Stadsarchief Amsterdam

Dat beeld, ook door Hemony gegoten, staat op de achtergevel van het paleis. Atlas staat daar al 350 jaar, en werd in 1916 grondig gerestaureerd. Werklieden lieten in het binnenste van de bol een loden koker achter met daarin een verslag van die restauratie. In het filmpje is het binnenste van de wereldbol te zien, en in een vitrine het verslag.

Nicolaas Listingh
Mooi is ook het verhaal over de schlemiel van deze tentoonstelling: Nicolaas Listingh. Deze advocaat die in zijn vrije tijd bouwontwerpen maakte, meldde in 1699 bij de burgemeesters van Amsterdam dat hij kosteloos een nieuw ontwerp van de (lekkende) kap van de Burgerzaal kon maken. Voor niets? Dat wilden de burgemeesters wel.

Toen Listingh na veertig dagen zwoegen zijn maquette wilde laten zien, gaven de burgemeesters niet thuis. Listingh was buiten stadsmeester-timmerman Hans van Peterson om gegaan, die waarschijnlijk de burgemeesters heeft beïnvloed, en met de ontwerpopdracht aan de haal ging.

De originele maquettes van Listingh en Peterson zijn op Uitgelicht te bewonderen.

Terug naar de klokken. Meer dan vijftig jaar lang gaf Jacob Vincent in het speelhuisje in het torentje, veertig meter boven de Dam, elke maandagmiddag een concert. Hij was op 1 maart 1900 aangesteld als paleisbeiaardier. In de oorlog kwam de uiterst toegewijde Vincent wel eens vanuit zijn woonplaats Weesp naar het paleis gelopen, omdat hij bang was dat de Duitsers zijn fiets zouden vorderen.

Op 28 april 1952, hij was toen 84, gaf hij zijn laatste concert. Ook Vincents oude klavier is te zien.

Uitgelicht. Verhalen van het Stadspaleis. Koninklijk Paleis op de Dam. Tot en met 16 september.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden